Pałac w Rzucewie i aleja lipowa: neogotycka rezydencja nad Zatoką Pucką

Pałac, który wszyscy nazywają zamkiem

W okolicy mówi się o nim "zamek w Rzucewie", bo z daleka rzeczywiście przypomina średniowieczną warownię: ma ceglane mury, krenelaże, smukłe wieżyczki i masywną, czworoboczną wieżę. W rzeczywistości to dziewiętnastowieczna rezydencja ziemiańska w stylu neogotyckim, czyli budynek, który średniowiecze tylko naśladuje. Taka moda panowała w Prusach w połowie XIX wieku, a Rzucewo jest jednym z wyraźnych jej przykładów na Pomorzu Gdańskim.

Pałac stoi na skraju wsi, na niewielkim wzniesieniu nad Zatoką Pucką, otoczony parkiem ze starymi drzewami. W skład dawnego majątku wchodzą też zabudowania folwarczne, kaplica grobowa, domek ogrodowy i lipowa aleja. Całość tworzy zespół pałacowo-folwarczny, w którym da się przeczytać kilka epok historii wsi. Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku w pałacu działa hotel z restauracją, nazwą nawiązujący do króla Jana III Sobieskiego.

Od dworu Wejherów do rokokowej rezydencji

Rzucewo, w dawnych dokumentach Ruczewo, to stara osada rybacka i rycerska. Po 1466 roku majątek należał kolejno do Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich, czyli do rodów, które odegrały dużą rolę w dziejach Pomorza Gdańskiego. Budowę pierwszej rezydencji szlacheckiej w Rzucewie tradycyjnie łączy się z Janem Wejherem, właścicielem dóbr w latach 1597-1626. Jego dwór miał konstrukcję drewnianą wypełnioną cegłą, czyli szachulcową, i dach kryty dachówką.

Wejherowie byli jednym z najmożniejszych rodów Pomorza. Jan Wejher, wojewoda chełmiński, był ojcem Jakuba Wejhera, wojewody malborskiego, który założył Wejherowo i ufundował Kalwarię Wejherowską, zespół kaplic w lasach nad miastem. Za panowania Władysława IV Jakub Wejher budował też porty Władysławowo i Kazimierzowo nad Zatoką Pucką. Rzucewo było więc częścią dużej sieci majątków, które ta rodzina miała w okolicy Pucka i Wejherowa.

W czasach, gdy Rzucewo należało do Sobieskich, po 1685 roku powstał nowy, barokowy pałac. Przetrwał kilkadziesiąt lat. W latach 1769-1772 Ignacy Przebendowski rozebrał oba starsze budynki i wzniósł w ich miejscu nową rezydencję w stylu rokokowym. Historycy znają wygląd tych dworów głównie z inwentarzy majątku z lat 1676, 1711 i 1782, bo z dawnych budowli nic nie zostało na powierzchni. Dzisiejszy pałac stoi w pobliżu miejsca, w którym znajdowała się siedemnastowieczna rezydencja Wejherów.

Sobiescy w Rzucewie: co jest faktem, a co legendą

Najbardziej znany wątek w historii wsi to związek z Janem III Sobieskim. Majątek przekazała mu siostra, Katarzyna, wdowa po księciu Michale Kazimierzu Radziwille, i od tego czasu Rzucewo było jedną z królewskich posiadłości na Pomorzu. Według przekazów częściej niż sam król bywała tu królowa Marysieńka z dziećmi, bo Jan III był pochłonięty wojnami i sprawami państwa.

Na tej historii wyrosły legendy. Najtrwalsza mówi, że to sam król posadził lipy prowadzące z Rzucewa do Osłonina, dlatego aleja nosi nazwę Alei Sobieskiego. Nie ma dokumentów, które by to potwierdzały, a źródła datują aleję różnie: na XVII wiek albo na około 1700 rok. Pewne jest tyle, że drzewa sadzono w różnym czasie, więc różnią się wiekiem i rozmiarami. Legenda jest jednak tak mocno związana z miejscem, że od niej pochodzi nazwa hotelu i potoczna nazwa całego założenia.

Warto pamiętać, że barokowy pałac z czasów Sobieskich nie przetrwał. Kiedy stoisz przed dzisiejszym budynkiem, patrzysz na rezydencję o półtora wieku młodszą niż epoka króla, a po jego czasach zostały głównie tradycja i nazwy.

Stüler i rodzina von Below: jak powstał neogotycki pałac

Obecny pałac zbudowano w latach 1840-1845 dla Gustava Friedricha von Below. Projekt przygotował Friedrich August Stüler (1800-1865), jeden z najważniejszych architektów pruskich swojej epoki, autor między innymi Nowego Muzeum w Berlinie. Stüler chętnie sięgał po formy średniowieczne i w Rzucewie zaprojektował budynek, który miał wyglądać jak stary zamek nad morzem.

Pałac ma ceglane elewacje, zwieńczenia z krenelażem, narożne wieżyczki i wyższą wieżę, która dominuje nad całą bryłą. Nad wejściem umieszczono łuk z herbami właścicieli: Gustava Friedricha von Below (1791-1852) i jego żony Friederike Caroline z domu von Keyserlingk (1800-1856). Ten detal łatwo przeoczyć, a dobrze pokazuje, że budynek był od początku rodową siedzibą, a nie tylko letnią rezydencją.

Rodzina von Below była właścicielem Rzucewa aż do 1945 roku. Przez cały ten czas majątek funkcjonował jako gospodarstwo rolne, z folwarkiem, parkiem i dostępem do zatoki. To wtedy powstała większość budynków, które dziś otaczają pałac.

Kim był Friedrich August Stüler

Nazwisko architekta mówi więcej, niż mogłoby się wydawać. Stüler urodził się w 1800 roku w Mühlhausen w Turyngii, a w Berlinie uczył się u Karla Friedricha Schinkla, najsłynniejszego architekta pruskiego tamtych czasów. W 1842 roku król Fryderyk Wilhelm IV mianował go architektem królewskim. Stüler projektował budynki publiczne, rezydencje i kościoły, posługując się na zmianę stylem neorenesansowym, klasycystycznym i neogotyckim, w zależności od tego, czego wymagał zleceniodawca i miejsce.

Do jego najbardziej znanych dzieł należą Nowe Muzeum i Stara Galeria Narodowa w Berlinie, Nationalmuseum w Sztokholmie, gmach Węgierskiej Akademii Nauk w Budapeszcie oraz przebudowa zamków w Schwerinie i Hohenzollern. Pałac w Rzucewie powstał więc w pracowni jednego z najważniejszych architektów XIX-wiecznej Europy, w czasie, gdy Stüler był u szczytu kariery.

Na terenie dzisiejszej Polski zostawił wiele budowli. Nad morzem najbliżej Rzucewa jest neogotycki most kolejowy w Tczewie z wieżami na filarach, a na środkowym wybrzeżu kościół w Rowach, zbudowany według jego projektu w latach 1842-1849. Jeśli interesuje cię architektura, Rzucewo może być początkiem własnego szlaku po budowlach Stülera na Pomorzu.

Co jeszcze należy do zespołu pałacowego

Pałac nie stoi sam. Według opisu zespołu pałacowo-folwarcznego w Rzucewie należą do niego także obiekty z XVIII i XIX wieku, które warto obejrzeć przy okazji spaceru.

Park i stare drzewa

Pałac otacza park, w którym rosną stare drzewa, część z nich uznano za pomniki przyrody. Od strony zatoki teren opada w stronę wody, a z ogrodów można zejść na niewielką plażę i pomost, z którego widać cypel z pałacem od strony morza. Za pałacem rozciągają się łąki, na których pasą się konie.

Kaplica grobowa

W parku stoi kaplica grobowa z 1860 roku, związana z rodziną von Below. Na zdjęciach z ostatnich lat widać ją w stanie ruiny, z odsłoniętymi ceglanymi sklepieniami. Jeśli ją odwiedzasz, nie wchodź do środka i nie wspinaj się na mury, bo konstrukcja jest zniszczona.

Domek ogrodowy i folwark

Z drugiej połowy XIX wieku pochodzi domek ogrodowy, dziś określany jako oficyna, z ceglanymi murami i drewnianą pergolą. Dalej leżą zabudowania folwarku z XVIII i XIX wieku: spichrz, stajnia i chlewnia z 1890 roku. To zaplecze dawnego majątku, a nie obiekty do zwiedzania, więc oglądaj je z zewnątrz.

Aleja Sobieskiego, czyli lipy do Osłonina

Z Rzucewa w stronę Osłonina prowadzi aleja nazywana Aleją Sobieskiego albo Wielką Aleją Lipową. Według Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej tworzy ją około trzystu drzew posadzonych na odcinku około półtora kilometra, a całość jest chroniona jako pomnik przyrody. Przeważają lipy i klony zwyczajne, ale rosną tu także dęby i kasztanowce. Najgrubszy pień ma około ośmiu metrów obwodu.

Spacer aleją to najprostszy sposób, by poczuć dawny charakter majątku. Latem korony drzew dają gęsty cień, a jesienią droga pokrywa się liśćmi. Aleja jest popularną trasą spacerów i wycieczek rowerowych, a w pałacowej ofercie pojawiają się też przejażdżki konne. Aleja ma wąską nawierzchnię asfaltową, którą mogą przejeżdżać samochody, więc idąc z dziećmi albo psem trzymaj się pobocza.

Na końcu alei dojdziesz do Osłonina, małej wsi nad zatoką z dziką plażą, molo i klifem o wysokości około 16 metrów. Stamtąd jest już blisko do rezerwatu Beka, jednego z najlepszych miejsc do obserwacji ptaków nad Zatoką Pucką.

Pałac po wojnie i dziś

Po 1945 roku majątek przejęło państwo. W pałacu urządzono szkołę rolniczą, a w kolejnych dekadach budynek często zmieniał użytkowników, co doprowadziło go na skraj ruiny. Sytuacja zmieniła się w latach dziewięćdziesiątych XX wieku: po remoncie pałac zamieniono w hotel z restauracją. Źródła podają różne daty tej przemiany, najczęściej 1994 albo 1996 rok.

Dziś w pałacu działa hotel z restauracją i kawiarnią. Rzucewo jest popularnym miejscem wesel i przyjęć dla mieszkańców Trójmiasta, a hotel oferuje również zaplecze rekreacyjne, w tym korty tenisowe i jazdę konną. Wnętrza są przede wszystkim przestrzenią dla gości, więc nie ma tu zwiedzania w muzealnym sensie. Zasady wstępu do parku i możliwość obejrzenia sal najlepiej sprawdzić bezpośrednio w hotelu.

Plaża i pomost pod pałacem

Z pałacowych ogrodów i ze wsi można zejść nad zatokę. Plaża pod pałacem jest wąska, piaszczysta i miejscami kamienista, a nad wodą zwieszają się gałęzie drzew. Kilka kroków od pałacu stoi niewielki pomost, rzadko odwiedzany przez turystów, z którego widać cypel z rezydencją od strony wody. Na północ od plaży leży Cypel Rzucewski z parkiem kulturowym, a w kierunku zachodnim brzeg przechodzi w zalesione wybrzeże klifowe Kępy Puckiej.

Woda w Zatoce Puckiej jest płytka i zwykle spokojna, ale latem przy brzegu gromadzą się wodorosty, a w upały zdarzają się zakwity. Strzeżone kąpielisko nie działa tu w każdym sezonie: wykaz kąpielisk gmina Puck uchwala co roku na nowo, a komunikaty o jakości wody publikuje sanepid w Serwisie Kąpieliskowym. Jeśli zależy ci na plaży z ratownikami, pojedź do Rewy albo Pucka.

Kiedy przyjechać do Rzucewa

Pałac i aleja wyglądają najlepiej wiosną, kiedy lipy wypuszczają liście, oraz w październiku, gdy aleja robi się żółta, a ceglane mury nabierają ciepłego koloru w niskim słońcu. Latem jest tu najwięcej ludzi, szczególnie w weekendy, kiedy w pałacu odbywają się przyjęcia. W dni powszednie i poza sezonem spacer wzdłuż zatoki bywa zupełnie spokojny, a na plaży pod pałacem możesz nie spotkać nikogo.

Zimą też warto przyjechać. Ceglany pałac na tle śniegu to jeden z ładniejszych zimowych widoków nad zatoką, a puste plaże nad zamarzającą miejscami zatoką mają swój surowy urok. Pamiętaj tylko, że nad wodą jest wtedy wyraźnie zimniej niż w głębi lądu.

Jak zwiedzać pałac i ile czasu potrzebujesz

Pałac najlepiej oglądać z zewnątrz: od strony podjazdu z brukowaną drogą, z boku od parku i z brzegu zatoki, skąd widać, jak budynek stoi na skarpie nad wodą. Na samą rezydencję wystarczy pół godziny, ale razem z aleją lipową, plażą i parkiem kulturowym zrobi się z tego kilka godzin. Najładniejsze światło na ceglanych elewacjach jest rano i późnym popołudniem.

Jeśli chcesz zobaczyć wnętrza, najprościej zarezerwować stolik w restauracji albo nocleg w hotelu. Pamiętaj, że w weekendy w sezonie w pałacu często odbywają się wesela, więc część terenu może być wtedy zajęta. Fotografując, szanuj prywatność gości i nie wchodź na teren oznaczony jako dostępny tylko dla hotelu.

Dla osób z dziećmi pałac sam w sobie jest raczej krótkim punktem programu. Dzieci chętniej spędzą czas w pobliskim Parku Kulturowym Osada Łowców Fok, gdzie można zajrzeć do rekonstrukcji chat z epoki kamienia, a potem pobiegać po plaży.

Spacer po Rzucewie: pałac, osada, aleja

Dobrą pętlę zaczniesz przy pałacu. Najpierw zejdź do brzegu i pomostu, potem przejdź na północ, około 170 metrów, do parku kulturowego na cyplu. Tam obejrzysz rekonstrukcje osady i ekspozycję archeologiczną w kaszubskiej chacie. Wróć tą samą drogą i ruszaj aleją lipową do Osłonina. W Osłoninie możesz zejść na plażę i wrócić brzegiem zatoki albo tą samą aleją.

Wzdłuż wybrzeża przechodzą tu niebieski Szlak Krawędzi Kępy Puckiej, prowadzący z Pucka do Wejherowa, i europejski szlak pieszy E9. Idąc na północ, w stronę Pucka, dojdziesz skrajem Kępy Puckiej do odcinka, na którym leżą głazy narzutowe nazywane Dwunastoma Apostołami, chronione jako pomnik przyrody. Klif jest tu niski, ale gliniasty i osuwa się, więc nie podchodź do krawędzi.

Rowerzyści mogą połączyć Rzucewo z dłuższą trasą. Drogowskazy w okolicy prowadzą do szlaku EuroVelo 10 wokół Bałtyku, który przechodzi przez Puck, a pomorska organizacja turystyczna opisuje Rzucewo jako jeden z punktów rowerowej wycieczki po dworach i pałacach północnych Kaszub.

Jak dojechać do pałacu w Rzucewie

Rzucewo leży nad Zatoką Pucką, około 5-7 kilometrów od Pucka i mniej więcej 30 kilometrów od Gdyni. Samochodem z Trójmiasta jedziesz przez Redę w stronę Pucka, a we wsi kierujesz się na pałac. W weekendy z przyjęciami okolica pałacu bywa zatłoczona, dlatego w szczycie sezonu lepiej przyjechać rano.

Najbliższe stacje kolejowe na linii z Gdyni na Hel są w Żelistrzewie i Pucku, kilka kilometrów od wsi. Ostatni odcinek pokonasz pieszo, rowerem albo taksówką. Aktualne połączenia autobusowe w powiecie puckim sprawdź u przewoźników przed wyjazdem.

Gdzie nocować w okolicy pałacu

Nocleg w samym pałacu to opcja dla tych, którzy chcą poczuć klimat starej rezydencji. Poza hotelem w Rzucewie są głównie pokoje i domy do wynajęcia: aktualne oferty z mapą znajdziesz na stronie noclegi w Rzucewie, a o plaży, klifie i okolicy wsi przeczytasz w przewodniku Rzucewo: co warto wiedzieć.

Więcej kwater, restauracji i sklepów jest w Pucku, skąd do pałacu dojedziesz w kilka minut. Przy okazji warto zajrzeć na rynek i do portu w Pucku oraz do Muzeum Ziemi Puckiej. Ciszę i dziką plażę zapewnią noclegi w Osłoninie, na drugim końcu alei lipowej.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Kto zbudował pałac w Rzucewie?

Obecny neogotycki pałac powstał w latach 1840-1845 dla Gustava Friedricha von Below. Zaprojektował go berliński architekt Friedrich August Stüler. Wcześniej w tym miejscu stały dwory Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich.

Czy pałac w Rzucewie można zwiedzać?

W pałacu działa hotel z restauracją, więc nie ma zwiedzania jak w muzeum. Budynek i jego otoczenie obejrzysz z zewnątrz, a do wnętrz wejdziesz jako gość restauracji lub hotelu. Zasady wstępu do parku sprawdź w hotelu.

Czy Jan III Sobieski posadził aleję lipową?

Tak mówi tradycja, ale nie ma na to dokumentów. Majątek należał do Sobieskich od czasu, gdy król otrzymał go od siostry, a aleję datuje się na XVII wiek lub około 1700 roku. Drzewa sadzono w różnym czasie, dlatego różnią się wiekiem.

Jak długa jest aleja lipowa w Rzucewie?

Około półtora kilometra. Rośnie przy niej około trzystu drzew, głównie lip i klonów, a także dęby i kasztanowce. Aleja jest pomnikiem przyrody i prowadzi z Rzucewa do Osłonina.

Co zobaczyć w Rzucewie oprócz pałacu?

Kilka minut pieszo od pałacu, na Cyplu Rzucewskim, leży Park Kulturowy Osada Łowców Fok z rekonstrukcjami osady z epoki kamienia i wystawą w kaszubskiej chacie. Warto też przejść aleją lipową do Osłonina, zejść na plażę pod pałacem i przejść skrajem Kępy Puckiej w stronę głazów nazywanych Dwunastoma Apostołami.

Aktualizacja: 14 października 2026