Muzeum Ziemi Puckiej im. Floriana Ceynowy. Dzieje Kaszub nadmorskich na rynku i przy Wałowej

Muzeum ma w samym Pucku dwa oddziały. Główną siedzibą jest Kamienica Mieszczańska przy Starym Rynku 28, z wystawą o dziejach miasta i regionu. Szpitalik przy ulicy Wałowej 11 pokazuje kulturę ludową, rzemiosło i dawną medycynę. Poza miastem do muzeum należą Hallerówka we Władysławowie i Zagroda Gburska w Nadolu nad Jeziorem Żarnowieckim. Aktualne godziny otwarcia, ceny biletów i informacje o wydarzeniach znajdziesz na stronie muzeumpuck.pl. Ogólny opis miasta i jego okolic jest w przewodniku po Pucku.

Od stacji zbierania pamiątek do muzeum regionalnego

Muzeum zaczęło się skromnie. W 1970 roku w Pucku powstała Stacja Gromadzenia Dóbr Kultury i Upowszechniania Wiedzy o Regionie, której zadaniem było badanie i zbieranie pamiątek z okolicy. Trzy lata później, w 1973 roku, w budynku dawnego Szpitalika otwarto pierwszą wystawę, poświęconą kaszubskiej kulturze ludowej. Miasto przekazało placówce kuźnię i kamienicę na rynku. W kolejnych latach powstawały działy: etnograficzny w 1975 roku, historyczny w 1976 roku i archeologiczny pod koniec lat 70., związany z podwodnymi badaniami w Zatoce Puckiej. Status muzeum placówka otrzymała w 1980 roku.

W 1982 roku, w związku z budową elektrowni nad Jeziorem Żarnowieckim, muzeum dostało zadanie urządzenia skansenu w Nadolu. 23 czerwca 1987 roku otwarto dla zwiedzających jednocześnie Zagrodę Gburską w Nadolu i Kamienicę Mieszczańską w Pucku. 6 listopada 2000 roku, na trzydziestolecie, muzeum otrzymało imię Floriana Ceynowy, nadane uchwałą Rady Powiatu Puckiego. W 2013 roku przejęło willę generała Józefa Hallera we Władysławowie, a w latach 2010-2013 zmodernizowano Szpitalik, w którym 18 maja 2014 roku otwarto nową wystawę stałą.

Florian Ceynowa, czyli patron muzeum

Florian Ceynowa urodził się 4 maja 1817 roku w Sławoszynie koło Krokowej. Był lekarzem, powstańcem, pisarzem i etnografem. Studiował we Wrocławiu i Królewcu, a doktorat z medycyny obronił w Berlinie w 1851 roku, pisząc o przesądach mieszkańców Ziemi Puckiej. W lutym 1846 roku poprowadził kaszubskich i kociewskich powstańców do nieudanego ataku na pruski garnizon w Starogardzie. Skazano go na śmierć, wyrok zamieniono na dożywocie, a w 1848 roku wyszedł na wolność. Później praktykował jako lekarz w Bukowcu koło Świecia. Zmarł 26 marca 1881 roku.

Ceynowę nazywa się ojcem kaszubskiego regionalizmu i ojcem literatury kaszubskiej. Publikował pierwsze teksty w tym języku, wydawał pismo Skarb kaszubsko-słowińskiej mowy i opracował kaszubską ortografię. Jego nazwisko noszą ulice w Pucku i w Świeciu, a także szpital w Wejherowie. Wybór patrona dobrze oddaje charakter muzeum: zajmuje się ono przede wszystkim kulturą, językiem i historią ludzi, którzy od wieków mieszkali nad Zatoką Pucką.

Kamienica Mieszczańska przy Starym Rynku 28

Działka, na której stoi kamienica, widnieje już na najstarszych planach miasta. Wykopaliska pokazały, że ludzie mieszkali tu przez stulecia, a najstarszy ślad osadnictwa, piec służący prawdopodobnie do suszenia słodu, pochodzi z przełomu X i XI wieku. W XIX i na początku XX wieku działał tu sklep kupca Hermanna Pennera, a potem sklep kolonialny Paula Albrechta. W okresie międzywojennym mieścił się w budynku Bank Dyskontowy, a po nim Drogeria Morska rodziny Mazurkiewiczów. Po wojnie wnętrza podzielono na mieszkania. Generalny remont zakończono w 1987 roku i od tego czasu kamienica służy muzeum.

Fasada z XIX wieku ma neogotycki szczyt ze sterczynami i motywem blankowania, więc łatwo ją rozpoznać wśród sąsiednich domów. Na stronie muzeum można obejrzeć dawne pocztówki, na których widać sklep Albrechta i bank z lat 20., i porównać je z tym, jak rynek wygląda dziś. Przed kamienicą rozciąga się plac z neogotyckim ratuszem, fontanną i zegarem kwiatowym w kształcie róży wiatrów.

Wystawa Prawdziwie morskie - Dzieje Ziemi Puckiej

Wystawa stała w kamienicy prowadzi przez dzieje Pucka i północnych Kaszub, zwanych tu Nordami, od prehistorii do współczesności. Zbudowano ją wokół najcenniejszych zabytków z kolekcji muzeum, pokazanych z bogatą ikonografią, prezentacjami multimedialnymi, filmami i nagraniami dźwiękowymi. Kolejne sale opowiadają o archeologii, czasach Rzeczypospolitej szlacheckiej, II wojnie światowej i o Solidarności w Pucku. W jednej z sal stoją model okrętu, działo i manekin w stroju dawnego żeglarza, co dobrze przypomina, że Puck był bazą kaprów i polskiej floty. Na stronie muzeum jest katalog wystawy w PDF i wirtualny spacer.

Makieta średniowiecznego portu

Największe wrażenie robi diorama średniowiecznego portu w Pucku. W 1977 roku warszawscy płetwonurkowie natrafili na dnie zatoki na pozostałości umocnień portowych i wraki łodzi z X-XIV wieku. Ten port uważa się za najstarszy słowiański port nad Bałtykiem. Badania archeologów trwały do 2019 roku, a część wydobytych i zakonserwowanych znalezisk trafiła właśnie do muzeum. Makieta pokazuje, jak mogło wyglądać nabrzeże z drewnianymi konstrukcjami i łodziami, a w gablotach obok leżą przedmioty wyłowione z dna.

Mieszczańskie wnętrza z końca XIX wieku

W kamienicy zrekonstruowano też wnętrza mieszczańskiego domu z przełomu XIX i XX wieku. W salonie, w którym przyjmowano gości, stoją fisharmonia, gramofon i szafa grająca, a geometryczne zdobienia nawiązują do wiedeńskiej i niemieckiej secesji. W sypialni zobaczysz dwa zestawione łóżka, stolik z przyborami do szycia pani domu i komplet mebli z miednicą do mycia. Dla dzieci przygotowano kącik z przebraniami, w którym można przymierzyć dawne stroje.

Co wiadomo o średniowiecznym porcie w Zatoce Puckiej

Podwodne stanowisko przy Pucku to jedno z najlepiej przebadanych miejsc tego typu w Polsce. W 2023 roku archeolog podwodny Mateusz Popek z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu podsumował ponad 40 lat badań w książce o średniowiecznym porcie w Zatoce Puckiej. Wyróżnił w niej kilka faz. Najstarsze ślady obecności ludzi sięgają epoki brązu, pierwszy okres portowy przypada na IX-X wiek, a kolejny na drugą połowę XII wieku, gdy po przyłączeniu Pomorza przez Bolesława Krzywoustego port powstał prawdopodobnie od nowa.

Od końca XIII do połowy XIV wieku konstrukcje portowe skurczyły się i skupiły przy ujściu rzeczki Płutnicy. Badacz wiąże je z osadą rybacką Trzęsawisko, którą książę Mściwoj II nadał klasztorowi w Oliwie. Pod koniec XIV wieku, gdy Puck rozwijał się już w dzisiejszym miejscu, główny port przeniósł się, a stanowisko przy Płutnicy opustoszało. Na dnie znaleziono między innymi pięć wraków łodzi, w tym dłubankę wydrążoną z jednego pnia. Kiedy staniesz przy makiecie w kamienicy, pamiętaj, że oryginał leży pod wodą zatoki, tuż przy mieście.

Ziemia Pucka i zaślubiny z morzem: historia z gablot

Sale historyczne prowadzą przez kolejne epoki miasta. Puck dostał prawa miejskie w 1348 roku, za rządów Krzyżaków, od 1466 roku należał do Polski, a w XVI i XVII wieku był bazą polskiej floty i kaprów, dlatego nazywa się go kolebką polskiej marynarki. Osobny rozdział to rok 1920. Na mocy traktatu wersalskiego Polska odzyskała wtedy 147 kilometrów wybrzeża, z czego 49 kilometrów przypadało na brzeg Zatoki Puckiej, a 10 lutego 1920 roku generał Józef Haller w puckim porcie symbolicznie zaślubił Polskę z Bałtykiem. Kolejne sale opowiadają o II wojnie światowej na Ziemi Puckiej i o Solidarności w Pucku.

Ta część wystawy dobrze przygotowuje do spaceru po mieście. Po wyjściu z kamienicy zobaczysz w porcie replikę słupa zaślubinowego i popiersie generała Hallera, a w farze tablicę upamiętniającą 50. rocznicę zaślubin. Jeśli interesuje cię sam generał, pojedź potem do jego dawnej willi we Władysławowie, gdzie działa kolejny oddział muzeum.

Szpitalik przy ulicy Wałowej: od przytułku do muzeum

Historia Szpitalika sięga XIV wieku, kiedy poza murami miasta założono pierwszy szpital z kaplicą, z której później powstał kościół świętego Jerzego. Najpierw izolowano tu chorych zakaźnie, potem szpital stał się przytułkiem dla biednych, starych i niepełnosprawnych. W połowie XVI wieku kościół przejęli ewangelicy, a szpital pozostał przy parafii katolickiej i utrzymywał się z dochodów z siedmiu działek miejskich, Wsi Puckiej i dóbr starostów. W 1656 roku, w czasie wojen polsko-szwedzkich, cały zespół został zniszczony.

Około 1681 roku, już w obrębie murów, postawiono nowy budynek szpitala, bez kościoła, sfinansowany z nadania króla Jana III Sobieskiego. Około 1757 roku gruntowny remont opłacił starosta pucki Ignacy Przebendowski, który razem z matką, Urszulą z Potockich, założył też fundusz dla ubogich, pokrywający utrzymanie dwóch pensjonariuszy przez 72 lata. Nowy statut z 1827 roku, uzupełniony w 1854 roku, uregulował majątek i działalność szpitala. Jako przytułek budynek służył do końca lat 60. XX wieku, a od 1970 roku mieściła się w nim stacja, z której wyrosło muzeum.

Kuźnia, warsztaty i ludowa medycyna

Wystawa stała otwarta w Szpitaliku w 2014 roku opiera się na zbiorach etnograficznych. Najwięcej miejsca zajmują zaaranżowane warsztaty małomiasteczkowych rzemieślników: kuźnia, pracownie szewca, krawca i tkacza, warsztat rogarza oraz pracownie cieśli, stolarza i bednarza. Przy krośnie i kołowrotkach łatwo wyobrazić sobie, jak wyglądała praca w kaszubskim domu zimą. Do kompleksu należy sąsiedni dom kowala z kuźnią, który miasto przekazało muzeum po otwarciu pierwszej wystawy.

Osobne części wystawy pokazują tradycyjne rybołówstwo morskie, z sieciami, szklanymi pływakami i narzędziami, oraz historię medycyny na Ziemi Puckiej i ludowe lecznictwo północnych Kaszub. Ten wątek dobrze pasuje do budynku, który przez stulecia był szpitalem i przytułkiem. Ostatnia sala poświęcona jest sztuce ludowej i kaszubskiemu regionalizmowi, z kaszubskimi strojami ludowymi.

Z dziećmi i na deszczowy dzień

Muzeum dobrze sprawdza się, gdy pogoda nie pozwala na plażę. Oba oddziały w Pucku dzieli kilka minut spacerem, więc w jedno przedpołudnie zobaczysz obie wystawy. Młodszym dzieciom najbardziej spodobają się kącik z przebraniami w kamienicy, makieta portu i kuźnia w Szpitaliku. Starsze zwykle zaciekawia historia średniowiecznego portu odnalezionego pod wodą. Na każdą wystawę zaplanuj mniej więcej godzinę, a ostatnie wejście jest zwykle godzinę przed zamknięciem.

• Kamienica Mieszczańska: dzieje Pucka, makieta portu, wnętrza mieszczańskie, kącik z przebraniami.
• Szpitalik: dawne warsztaty, rybołówstwo, ludowa medycyna, sztuka ludowa.
• Po muzeum: gotycka fara, rynek z fontanną, port i molo, kilka minut spacerem.
• Na kolejny dzień: Hallerówka we Władysławowie albo fokarium w Helu, dojazd pociągiem z Pucka.

Oddziały poza Puckiem: Hallerówka i Zagroda Gburska w Nadolu

Jeśli spodobało ci się w Pucku, dołóż do planu oddziały zamiejscowe. Hallerówka we Władysławowie, przy ulicy Morskiej 6, to drewniana willa z 1924 roku, w której generał Józef Haller spędzał wakacje. Mieszczą się w niej wystawy o generale i Błękitnej Armii oraz o kaszubskich pisarzach Augustynie Neclu i Leonie Golli, a w sąsiedniej Adiutantówce wystawa Na letnisku u Hallera. Zagroda Gburska w Nadolu, nad Jeziorem Żarnowieckim, pokazuje życie zamożnej kaszubskiej rodziny wiejskiej. Muzeum buduje też muzeum generała Hallera w Hallerowie i zagrodę kaszubską w Ostrowie.

Kiedy przyjść: lato, jesień i dni ze złą pogodą

Puck żyje przez cały rok, a muzeum razem z nim, więc to atrakcja nie tylko na wakacje. Latem najwięcej zwiedzających przychodzi w pochmurne i deszczowe dni, kiedy plaża nad zatoką pustoszeje. Jeśli chcesz zwiedzać spokojnie, wybierz poranek albo słoneczne popołudnie, gdy większość turystów jest nad wodą. Poza sezonem godziny otwarcia bywają krótsze, ale za to w salach jest cicho i łatwiej porozmawiać z pracownikami muzeum. Warto zajrzeć do muzeum także w okolicach 10 lutego, rocznicy zaślubin z morzem, i pod koniec czerwca, gdy do puckiego portu przypływa pielgrzymka rybaków na odpust świętych Piotra i Pawła.

Jak dojść, dojechać i zaplanować zwiedzanie

Kamienica Mieszczańska stoi przy Starym Rynku, w samym centrum Pucka, a Szpitalik przy ulicy Wałowej, kilka minut spacerem w stronę zatoki. Do Pucka dojedziesz z Trójmiasta drogą wojewódzką nr 216 albo pociągiem na linii z Gdyni na Hel. Z dworca do rynku idzie się kilkanaście minut. Parkingi w centrum są płatne, wygodny plac jest przy plebanii na ulicy Zamkowej, obok fary. Godziny otwarcia oddziałów zmieniają się sezonowo, więc przed wyjściem sprawdź je na stronie muzeum.

Najwygodniej zacząć od fary świętych Piotra i Pawła, potem przejść na rynek do kamienicy, a stamtąd do Szpitalika i dalej do portu, gdzie w 1920 roku odbyły się zaślubiny Polski z morzem. Cały spacer opisaliśmy w artykule o rynku i porcie w Pucku. Kilka kilometrów na północ leży Swarzewo z sanktuarium Matki Bożej Swarzewskiej, związanym z kultem rybaków, o którym też opowiada puckie muzeum.

Noclegi w Pucku i w okolicy

Jeśli chcesz zwiedzać Puck bez pośpiechu, zamieszkaj na miejscu. W serwisie przeważają pokoje gościnne w Pucku i apartamenty, są też pensjonat, domek i ośrodek wypoczynkowy. Wszystkie oferty z mapą znajdziesz na stronie noclegi w Pucku. Bliżej szerokich plaż nad otwartym morzem zamieszkasz we Władysławowie, gdzie przyda się wizyta w Hallerówce: sprawdź noclegi we Władysławowie. Spokojniejszą alternatywą są noclegi w Swarzewie, nad samą zatoką.

Najczęstsze pytania

Ile oddziałów ma Muzeum Ziemi Puckiej?

W samym Pucku są dwa: Kamienica Mieszczańska przy Starym Rynku 28 i Szpitalik przy ulicy Wałowej 11. Do muzeum należą też Hallerówka we Władysławowie i Zagroda Gburska w Nadolu nad Jeziorem Żarnowieckim.

Co najciekawszego jest w Muzeum Ziemi Puckiej?

W Kamienicy Mieszczańskiej najwięcej osób zatrzymuje się przy makiecie średniowiecznego portu w Pucku i znaleziskach z dna zatoki, a także w odtworzonym salonie z fisharmonią i gramofonem. W Szpitaliku najciekawsze są zaaranżowane warsztaty dawnych rzemieślników z kuźnią i część o ludowej medycynie.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie muzeum w Pucku?

Na każdą z dwóch wystaw w Pucku zaplanuj około godziny. Oba budynki dzieli kilka minut spacerem, więc całe muzeum zobaczysz w jedno przedpołudnie. Ostatnie wejście jest zwykle godzinę przed zamknięciem.

Czy Muzeum Ziemi Puckiej nadaje się dla dzieci?

Tak. W Kamienicy Mieszczańskiej jest kącik z przebraniami, a makieta portu i kuźnia w Szpitaliku zwykle ciekawią także najmłodszych. Muzeum to dobry pomysł na deszczowy dzień w Pucku.

Gdzie jest Muzeum Ziemi Puckiej?

Główna siedziba, Kamienica Mieszczańska, stoi przy Starym Rynku 28, na północnej pierzei puckiego rynku. Szpitalik jest przy ulicy Wałowej 11, kilka minut spacerem od rynku. Z dworca kolejowego w Pucku do obu oddziałów idzie się kilkanaście minut.

Aktualizacja: 14 października 2026