Rezerwat Beka: słone łąki u ujścia Redy i ślady zaginionej wsi rybackiej

Czym jest rezerwat Beka

Beka to faunistyczny rezerwat przyrody na Pobrzeżu Kaszubskim, w gminie Puck. Leży na niskim, zalewowym wybrzeżu przy ujściu Redy do Zatoki Puckiej, około 3 kilometrów na wschód od Mrzezina, między Osłoninem a Rewą. Utworzono go w 1988 roku na powierzchni nieco ponad 193 hektarów. W 2018 roku granice poszerzono o pas wód wewnętrznych zatoki, przez co rezerwat ma dziś około 355 hektarów, a wokół niego wyznaczono otulinę liczącą prawie 800 hektarów.

Rezerwat leży w granicach Nadmorskiego Parku Krajobrazowego oraz dwóch obszarów Natura 2000: ptasiego obszaru "Zatoka Pucka" i siedliskowego "Zatoka Pucka i Półwysep Helski". Chroni przede wszystkim ptaki i ich siedliska, a także nadmorskie słone łąki, czyli zbiorowiska roślin, które potrafią rosnąć na glebie nasyconej słonawą wodą z zatoki. Takich łąk jest na polskim wybrzeżu bardzo mało.

Rezerwat ustanowiono zarządzeniami ministra właściwego do spraw ochrony środowiska z 17 listopada 1988 roku i z 10 maja 1989 roku, które ostatecznie ustaliły jego powierzchnię na 193,01 hektara. Typ rezerwatu określa się jako faunistyczno-łąkowy, a formę krajobrazu jako niskie, zalewowe wybrzeże.

To nie jest las ani wydma. Krajobraz Beki jest płaski i otwarty: łąki poprzecinane kanałami, szuwary trzcinowe, zarośla wierzbowe, niskie wydmy i wąska plaża. Z każdego miejsca widać szeroko, od Kępy Puckiej po Półwysep Helski, a w dobrą pogodę także wzgórza Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego.

Jak powstała ta kraina

Reda dawniej wpadała do zatoki kilkoma odnogami i przez stulecia nanosiła piasek i muł. Według Nadmorskiego Parku Krajobrazowego jej delta przesunęła się w ostatnim stuleciu o 400-500 metrów w głąb zatoki. Gleby rezerwatu to głównie torfy i utwory torfowo-murszowe, a w wielu miejscach woda stoi przy powierzchni przez cały rok.

W XIX wieku jeden z cieków Redy, płynący przez dawną osadę, uregulowano i powstał kanał nazwany od niej Kanałem Beka. Zmieniło to działanie rzeki: przestała nanosić materiał, który wcześniej łagodził skutki podmywania brzegu przez fale. Od tego czasu morze zaczęło zabierać ląd. To właśnie ten proces zdecydował o losie wsi, od której pochodzi nazwa rezerwatu.

Słone łąki w Bece są w dużej mierze dziełem człowieka. Przez wieki wypasano tu bydło i koszono trawę, co utrzymywało niską, otwartą roślinność. Kiedy wypas ustał, łąki zaczęły zarastać trzciną i wierzbami, a wraz z nimi znikały ptaki wymagające otwartej przestrzeni. Dlatego rezerwat jest objęty ochroną czynną: Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków prowadzi tu wieloletni projekt kontrolowanego wypasu bydła i koszenia trzciny, aby przywrócić jak największą powierzchnię otwartych łąk.

Zaginiona wieś Beka

Nazwa rezerwatu pochodzi od dawnej kaszubskiej osady rybackiej, która stała u ujścia Redy. Prawdopodobnie wywodzi się od kaszubskiego określenia harpuna, którego używano do zabijania fok, uważanych wówczas przez rybaków za szkodniki. Pierwsze wzmianki pochodzą z XVI wieku, kiedy opisano skład drewna przy ujściu rzeki niedaleko Osłonina. Z czasem przy nim pojawiły się domy na kamiennych fundamentach.

Osada nigdy nie była duża. W 1921 roku mieszkało w niej dwóch rybaków z dwiema łodziami wiosłowo-żaglowymi. W 1959 roku wybuchł pożar, który zniszczył zabudowania i ostatecznie wyludnił wieś. Resztę zrobiło morze: w ciągu około 50 lat od pożaru brzeg przesunął się w stronę dawnej osady o mniej więcej 96-98 metrów. Media nazywają Bekę czasem kaszubską Atlantydą.

Dziś miejsce wsi wyznacza drewniany krzyż stojący przy kępie drzew na brzegu zatoki. Wokół zachowały się kamienne fundamenty chałup i kilka starych drzew, które kiedyś dawały cień domostwom. Szlak przez rezerwat prowadzi właśnie do krzyża, więc to naturalny cel spaceru i dobry punkt na krótki odpoczynek z widokiem na zatokę.

Ptaki rezerwatu Beka

Beka to ostoja ptaków o znaczeniu europejskim. Według Nadmorskiego Parku Krajobrazowego w rezerwacie i jego sąsiedztwie stwierdzono blisko 200 gatunków ptaków, z czego ponad 40 tu gniazduje. W czasie wędrówek wiosną i jesienią na łąkach i mieliznach zatrzymują się stada ptaków siewkowych liczące ponad 3 tysiące osobników, a w jednym stadzie świergotków łąkowych naliczono ich ponad tysiąc.

Do najcenniejszych gatunków należą biegus zmienny w podgatunku atlantyckim, pliszka cytrynowa, krwawodziób, ostrygojad i sieweczka obrożna. Gniazdują też między innymi czajka, kszyk, bąk, wąsatka, wodnik i błotniak stawowy. Biegus zmienny był przed laty symbolem rezerwatu: gnieździło się tu do 50 par, ale gdy słone łąki zarosły trzciną, populacja niemal zanikła. Pliszka cytrynowa zaczęła tu gniazdować w 1995 roku, a Beka jest jednym z jej najważniejszych stanowisk w kraju.

Na obserwacje najlepiej przyjść wcześnie rano albo przed zmierzchem, z lornetką albo lunetą. Najwięcej ptaków widać w czasie przelotów, czyli wiosną i od późnego lata do jesieni. Poza sezonem lęgowym, gdy szlak jest otwarty, łąki są spokojniejsze, ale na wodach zatoki wciąż widać stada kaczek, łabędzi i mew.

Rośliny słonych łąk

Botanicznie Beka jest równie cenna jak ornitologicznie. Rośnie tu kilkanaście gatunków roślin słonolubnych, czyli halofitów: Nadmorski Park Krajobrazowy wymienia ich siedemnaście. Należą do nich sit Gerarda, mlecznik nadmorski, babka nadmorska i świbka morska, a także sitowiec nadmorski i aster solny. Sit Gerarda i babka nadmorska figurują w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin.

W północnej części rezerwatu, na łąkach zasilanych wodą słodką, rosną storczyki oraz inne chronione gatunki, takie jak gnidosz błotny i owadożerny tłustosz pospolity. Na wilgotnych łąkach spotkasz też woskownicę europejską i goździk pyszny. Większość tych roślin jest niepozorna, więc warto mieć ze sobą atlas albo aplikację do rozpoznawania gatunków.

Nadmorski Park Krajobrazowy przygotował też bezpłatną aplikację mobilną "BEKA rezerwat przyrody", która pomaga w zwiedzaniu i rozpoznawaniu gatunków. Ściągnij ją przed wyjazdem, bo zasięg nad zatoką bywa słaby.

Kiedy wolno wejść na szlak w rezerwacie

To najważniejsza informacja przed wizytą. Szlak prowadzący przez rezerwat jest udostępniony od 1 sierpnia do końca lutego. Od marca do końca lipca, w okresie lęgowym ptaków, wstęp na ten odcinek jest zakazany. W tym czasie ptaki możesz obserwować z punktów na granicy rezerwatu, najlepiej przez lornetkę, ale nie wchodź na łąki ani na plażę wewnątrz rezerwatu.

Po rezerwacie poruszasz się wyłącznie pieszo. Na teren Beki nie wjeżdżaj rowerem ani samochodem, nie schodź ze ścieżek i nie podchodź do pasącego się bydła. Psy nie są tu mile widziane: płoszą ptaki i mogą niszczyć gniazda, dlatego jeśli idziesz z psem, zostań na drogach poza rezerwatem i trzymaj go na smyczy. Szczegółowe zasady udostępnienia i ewentualne zmiany ogłasza Nadmorski Park Krajobrazowy oraz tablice przy wejściach.

Ograniczenia mają konkretny powód. W Bece kiedyś gniazdowała rybitwa białoczelna, która zniknęła po 1997 roku z powodu zbyt dużej presji ludzi odwiedzających plaże rezerwatu. Spokój w sezonie lęgowym to warunek, by ptaki w ogóle tu zostały.

Trasa spaceru: wieża, kanał i krzyż

Dobrym punktem startowym jest niewielka wieża widokowa w północnej części rezerwatu, od strony Mrzezina i Osłonina. Z niej zobaczysz całe łąki, zatokę i Półwysep Helski. Stamtąd idź wzdłuż Kanału Mrzezino w stronę wąskiej plaży, przejdź przez jeden z małych mostków na wyznaczony szlak i ruszaj nim do krzyża w miejscu dawnej osady Beka.

Od krzyża wąska ścieżka prowadzi wzdłuż kolejnego kanału, granicą rezerwatu, przez wysokie trzciny i podmokłe łąki. Główna droga w rejonie rezerwatu jest wyłożona betonowymi płytami, zamknięta dla samochodów i ma tablice edukacyjne. Nadmorski Park Krajobrazowy informuje, że w rezerwacie są ścieżka dydaktyczna oraz trasy piesze i rowerowe, przy czym w samym rezerwacie obowiązuje ruch pieszy.

Nawet latem na ścieżkach stoi miejscami kilka centymetrów wody, więc załóż kalosze albo nieprzemakalne buty trekkingowe. Na spacer od wieży do krzyża i z powrotem zarezerwuj co najmniej półtorej godziny, a jeśli zatrzymujesz się przy każdej grupie ptaków, licz więcej. Nie ma tu cienia, ławek ani sklepów, więc zabierz wodę, czapkę i coś ciepłego, bo nad otwartą zatoką szybko robi się chłodno.

Beka w różnych porach roku

Każda pora roku pokazuje tu coś innego, a wybór terminu warto dopasować do tego, czy chcesz wejść na szlak, czy tylko popatrzeć z daleka. Wiosną, od marca, na łąki wracają ptaki lęgowe, słychać czajki i krwawodzioby, a nad trzcinami krążą błotniaki. Szlak przez rezerwat jest wtedy zamknięty, ale z wieży i z granic rezerwatu zobaczysz bardzo dużo.

Latem, do końca lipca, trwa jeszcze okres lęgowy. To czas, kiedy łąki są najbardziej zielone, a w wilgotnych miejscach kwitną storczyki. Od 1 sierpnia szlak zostaje udostępniony, a jednocześnie zaczynają się jesienne przeloty: na mieliznach i podmokłych łąkach pojawiają się stada ptaków siewkowych zmierzających na południe.

Jesień jest dla wielu obserwatorów najlepszym momentem na wizytę. Stada ptaków są największe, światło niskie i ciepłe, a turystów niewielu. Zimą rezerwat bywa surowy i wietrzny, brzeg skuwa miejscami lód, ale spacer do krzyża w mroźny, słoneczny dzień to dobra odmiana od zatłoczonych plaż. Pamiętaj, że w lutym szlak jest jeszcze otwarty, a od marca znów zostaje zamknięty.

Co zagraża rezerwatowi i jak nie szkodzić

Nadmorski Park Krajobrazowy wymienia kilka głównych zagrożeń dla Beki. Najważniejsze to zarastanie słonych łąk trzciną i wierzbami po zaprzestaniu wypasu, zanieczyszczenie powietrza i wody związane z bliskością Trójmiasta, presja zabudowy na sąsiednich terenach oraz niepokojenie ptaków przez ludzi i pojazdy. Na pierwsze z nich odpowiada ochrona czynna: wypas bydła i koszenie trzciny.

Na ostatnie zagrożenie masz wpływ ty. Trzymaj się wyznaczonego szlaku i przestrzegaj terminów jego udostępnienia, nie wchodź na łąki i plażę w okresie lęgowym, nie puszczaj psa luzem w pobliżu rezerwatu i nie zostawiaj śmieci. Nie używaj dronów nad łąkami: dla ptaków wyglądają jak drapieżnik i potrafią poderwać całe stado. Rozmawiaj ciszej, a ptaki pozwolą ci podejść bliżej, niż się spodziewasz.

Co zabrać na wycieczkę do Beki

Przygotuj się jak na krótką wyprawę w teren, a nie spacer po deptaku:

• lornetkę albo lunetę, bez nich zobaczysz głównie trzciny,
• kalosze lub wodoodporne buty, bo ścieżki bywają zalane,
• kurtkę przeciwwiatrową, także latem,
• wodę i przekąskę, bo w rezerwacie nie ma żadnej infrastruktury,
• środek na komary na ciepłe, bezwietrzne dni,
• telefon z pobraną aplikacją "BEKA rezerwat przyrody" albo atlas ptaków.

Beka z dziećmi

Rezerwat może być świetną przygodą dla dzieci, które lubią przyrodę, ale trzeba to dobrze zaplanować. Najlepiej sprawdzi się wejście na wieżę widokową i krótka wyprawa do krzyża w okresie, gdy szlak jest otwarty. Mali obserwatorzy chętnie liczą ptaki i szukają ich w atlasie, a widok krów pasących się na łąkach nad morzem robi wrażenie także na najmłodszych.

Wózek dziecięcy nie jest dobrym pomysłem: ścieżki są wąskie, nierówne i często mokre. Lepiej sprawdzi się nosidło. Pamiętaj też, że w rezerwacie nie ma toalet ani miejsc do odpoczynku, więc krótka pętla będzie lepsza niż ambitna trasa.

Jak dojechać do rezerwatu Beka

Rezerwat leży między Osłoninem, Mrzezinem i Rewą, w gminie Puck. Najbliższe stacje kolejowe na linii z Gdyni na Hel to Mrzezino i Żelistrzewo, kilka kilometrów od rezerwatu. Samochodem z Trójmiasta jedziesz przez Redę w stronę Pucka i skręcasz do Mrzezina albo Osłonina. Samochód zostaw we wsi, w miejscu, gdzie parkowanie jest dozwolone, i dalej idź pieszo. Do samego rezerwatu nie wjedziesz.

Rowerem dojedziesz do granic rezerwatu drogami i ścieżkami wzdłuż zatoki, na przykład z Rzucewa przez Osłonino albo od strony Rewy. Rower zostaw przed wejściem do rezerwatu, bo w środku obowiązuje ruch pieszy. Mostek przy ujściu potoku do zatoki na skraju rezerwatu to popularne miejsce odpoczynku rowerzystów i piechurów.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy

Na północ od Beki leży Osłonino z dziką plażą, molo i klifem o wysokości około 16 metrów, a dalej Rzucewo, do którego prowadzi lipowa aleja. W Rzucewie zobaczysz neogotycki pałac i Aleję Sobieskiego oraz park kulturowy Osada Łowców Fok z rekonstrukcjami osady z epoki kamienia.

Na południowym wschodzie jest Rewa z piaszczystym Cyplem Rewskim i Szpyrkiem, skąd w czasie Marszu Śledzia ludzie przechodzą płycizną w stronę Kuźnicy. Za Rewą zaczyna się kolejny rezerwat z nadmorskimi łąkami, Mechelińskie Łąki, z jednym z największych w Polsce skupisk mikołajka nadmorskiego. Beka, Rewa i Mechelinki tworzą razem świetną trasę dla miłośników ptaków.

Gdzie nocować blisko rezerwatu

Najbliżej rezerwatu leżą małe wsie z niewielką bazą noclegową. W Osłoninie znajdziesz głównie pokoje i domy do wynajęcia: zobacz noclegi w Osłoninie, a więcej o wsi, plaży i klifie przeczytasz w przewodniku Osłonino nad Zatoką Pucką.

Większy wybór kwater, domków i pensjonatów jest w Rewie, która w sezonie ma też strzeżone kąpieliska i więcej restauracji. Spokojną alternatywą jest Rzucewo z hotelem w pałacu, a pełne zaplecze miasta znajdziesz w Pucku.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Kiedy można wejść do rezerwatu Beka?

Szlak przez rezerwat jest udostępniony od 1 sierpnia do końca lutego. Od marca do końca lipca trwa okres lęgowy ptaków i wstęp na ten odcinek jest zakazany, ale ptaki można obserwować z granic rezerwatu. Aktualne zasady podaje Nadmorski Park Krajobrazowy.

Czy do rezerwatu Beka można wejść z psem?

Najlepiej nie. Psy płoszą ptaki i mogą niszczyć gniazda, a w rezerwacie obowiązuje ruch wyłącznie pieszy po wyznaczonym szlaku. Z psem na smyczy możesz spacerować drogami i plażami poza rezerwatem.

Gdzie jest wieża widokowa w rezerwacie Beka?

W północnej części rezerwatu, od strony Mrzezina i Osłonina. To wygodny punkt startowy spaceru i miejsce do obserwacji ptaków także w okresie, gdy szlak przez rezerwat jest zamknięty.

Co zostało po wsi Beka?

Drewniany krzyż na brzegu zatoki, kamienne fundamenty chałup i kilka starych drzew. Wieś wyludniła się po pożarze w 1959 roku, a w kolejnych dekadach morze podeszło w głąb lądu o mniej więcej sto metrów.

Czy w rezerwacie Beka można się kąpać?

Plaża w rezerwacie nie jest kąpieliskiem, a w okresie lęgowym, od marca do końca lipca, nie wolno na nią wchodzić. Woda przy ujściu Redy jest płytka i zarośnięta. Na kąpiel lepiej pojechać do Rewy, gdzie w sezonie działają strzeżone kąpieliska, albo sprawdzić aktualny wykaz kąpielisk gminy Puck.

Skąd pochodzi nazwa Beka?

Od dawnej kaszubskiej osady rybackiej u ujścia Redy. Nazwa wywodzi się prawdopodobnie od kaszubskiego określenia harpuna, którym zabijano foki. Wieś opustoszała po pożarze w 1959 roku, a jej nazwę przejął rezerwat utworzony w 1988 roku.

Aktualizacja: 14 października 2026