Stary Rynek i gotycki ratusz w Kamieniu Pomorskim: ceglany szczyt, kuna i ślady miasta hanzeatyckiego

Kamień Pomorski leży nad Zalewem Kamieńskim, kilka kilometrów od otwartego morza i kilkanaście kilometrów drogą od Dziwnowa. Dla wczasowiczów z Dziwnowa, Dziwnówka, Międzywodzia czy Pobierowa to najbliższe miasto z prawdziwą starówką. Poniżej znajdziesz historię rynku i ratusza, opis tego, na co patrzeć, oraz plan krótkiego spaceru po Starym Mieście z katedrą, kościołami i Bramą Wolińską.

Miasto, które wyrosło z grodu Wolinian

Historia Kamienia zaczyna się dużo wcześniej niż rynek. Według strony miasta już w IX wieku na wysokim brzegu zalewu istniał gród plemienia Wolinian, a w X wieku obok grodu podgrodzie. Gród strzegł drogi wodnej prowadzącej nad Bałtyk. Około 967 roku Mieszko I włączył ziemię Wolinian do Polski, a w XI wieku na wzniesieniu nad zatoką Karpinką rezydowali książęta Pomorza Zachodniego. Tu miał swój zamek Warcisław I.

W 1124 roku, z polecenia Bolesława Krzywoustego, przybyła tu misja Ottona z Bambergu, która ochrzciła dwór książęcy i mieszkańców. Prawdopodobnie wtedy powstały dwa pierwsze kościoły: Najświętszej Marii Panny i katedra. W 1175 lub 1176 roku do Kamienia przeniesiono z Wolina siedzibę biskupstwa pomorskiego i miasto na długo stało się duchową stolicą regionu. Nazwę miasto zawdzięcza, według tradycji, wielkiemu głazowi narzutowemu, zwanemu Królewskim Głazem, który leży w wodzie przy Wyspie Chrząszczewskiej.

1274: prawa miejskie i rynek pośrodku siatki ulic

Przełom przyniósł rok 1274. Książę Barnim I nadał wtedy Kamieniowi prawa miejskie na prawie lubeckim. Strona miasta podaje datę 5 stycznia 1274 roku. Nowe miasto lokacyjne powstało na miejscu starego słowiańskiego podgrodzia, na zachód od katedry i zabudowań kapituły. Wytyczono siatkę ulic z rynkiem pośrodku i zaczęto budować ratusz oraz mury obronne.

W 1308 roku Brandenburczycy zdobyli i spalili miasto razem z katedrą, a liczba mieszkańców spadła według strony miasta do około 500 osób. Dopiero po tym najeździe, dzięki staraniom księcia Warcisława IV, Kamień dostał nowe fortyfikacje: osobne mury dla miasta i osobne dla osiedla katedralnego. W XIV wieku miasto utrzymywało związki z Hanzą, a przez Kamień prowadził lądowy szlak handlowy do Kołobrzegu, Słupska i Gdańska. W XV wieku zapiaszczenie ujścia Dziwnej odcięło je od dużej żeglugi i zahamowało rozwój.

W XIV wieku ratusz był siedzibą rady miejskiej, cechów i sądu ławniczego. Rynek pełnił funkcję targu i miejsca, gdzie załatwiało się sprawy miejskie. Obok ratusza, przylegając do niego albo stojąc w pobliżu, działała drewniana hala kupiecka, w której handlowano towarami.

Jak rósł ratusz: od małego domu rady do gotyckiej kamienicy

Według portalu Medieval Heritage, opisującego zabytki średniowiecza w regionie Bałtyku, pierwszy ratusz z początku XIV wieku był niemal kwadratowy, miał około 8,9 na 10,8 metra, piętro i dwie piwnice ze sklepieniami kolebkowymi. Jedna z nich, w południowo-wschodnim narożniku, prawdopodobnie służyła jako więzienie. Na parterze obradowała rada, na piętrze ławnicy. Radni, łacińscy konsulowie, pojawiają się w dokumentach w 1301 roku, a sam ratusz po raz pierwszy w 1426 roku.

W połowie XIV wieku budynek rozbudowano na wschód, do około 19,5 na 10,8 metra. Dostał piwnicę, piętro i podcienie na ośmiobocznych filarach. W połowie XV wieku przeprowadzono późnogotycką przebudowę, a kolejne zmiany przyniósł pożar miasta w 1536 roku. Na początku XVII wieku pożar mocno uszkodził zachodnią część, a szczyt odbudowano w mieszance późnego gotyku i form nowożytnych. W XVIII wieku zamurowano arkady i dodano wejście od południa, a w 1927 roku budynek regotycyzowano.

Strona miasta streszcza to krócej: na przełomie XIII i XIV wieku zaczęto budować zachodnią część ratusza, a w XIV wieku rozbudowano go do kształtu obecnej bryły. W elewacjach do dziś da się odczytać dwie zasadnicze fazy budowy, a nawet różny sposób układania cegieł: w zachodniej części wątek wendyjski, we wschodniej wątek polski.

Od wojny trzydziestoletniej do uzdrowiska

Kolejne stulecia nie oszczędzały rynku. W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1630 roku, miasto zajęli Szwedzi, a wycofujące się wojska cesarskie spaliły Kamień, niszcząc między innymi wieżę katedry i większość zabudowań kapituły. W 1637 roku zmarł książę Bogusław XIV, ostatni z dynastii Gryfitów, a w 1679 roku Kamień przypadł Brandenburgii. Odtąd aż do 1945 roku należał do Prus.

XIX wiek przyniósł powolne ożywienie. W 1842 roku z Kamienia do Szczecina wypłynął parowiec Cammin, otwierając regularną linię żeglugową. W 1876 roku przypadkiem odkryto źródła solankowe i powstał zakład balneologiczny, a z czasem zaczęto stosować też borowinę z okolicznych torfowisk. W 1892 roku miasto dostało połączenie kolejowe ze Szczecinem, a w 1906 roku z Trzebiatowem. Tę drugą linię rozebrano w 1945 roku.

Dziś Kamień Pomorski ma status uzdrowiska. Leczy się tu między innymi choroby reumatyczne, kardiologiczne, układu oddechowego i neurologiczne, wykorzystując solankę ze źródła Edward III i borowinę. Spacerując po rynku, spotkasz więc nie tylko turystów z nadmorskich miejscowości, ale też kuracjuszy z pobliskich sanatoriów.

1945 i odbudowa z lat 60.

5 marca 1945 roku Kamień zdobyły czołgi 2. Armii Pancernej Gwardii. Zniszczeniu uległo około 40 procent zabudowy miasta, a Stare Miasto prawie całkowicie. Ratusz w czasie walk obrócił się w ruinę. Po wojnie miasto przejęła polska administracja, a w maju 1946 roku urzędowo ustalono nazwę Kamień Pomorski w miejsce niemieckiego Cammin in Pommern.

Ratusz odbudowano w latach 1966-1969, odtwarzając gotycką bryłę, wystrój elewacji i wnętrz. Medieval Heritage zwraca uwagę, że część detali to rekonstrukcje: szczyt wschodni i korona murów pochodzą z lat 60., a szczyt zachodni, fryz i sygnaturka mają rodowód nowożytny. Sklepień na piętrze nie odtworzono, a gotycką ścianę działową częściowo zastąpiono korytarzem, bo budynek miał służyć urzędnikom. Najpierw mieściła się w nim Miejska Rada Narodowa, dziś Urząd Miejski.

Odbudowa ratusza kontrastuje z losem reszty rynku. W latach 60. część ocalałej zabudowy Starego Miasta wyburzono, a na jej miejscu postawiono bloki mieszkalne. Dlatego ratusz stoi dziś w otoczeniu powojennych budynków, a nie rzędu kamienic. Mimo to cały obszar Starego Miasta wpisano do rejestru zabytków.

Ratusz w liczbach

• Wysokość: 21 metrów.
• Wymiary: około 11 na 28 metrów.
• Powierzchnia użytkowa: około 700 metrów kwadratowych.
• Początek budowy: przełom XIII i XIV wieku.
• Zniszczenie: 1945 rok, odbudowa: 1966-1969.
• W rejestrze zabytków od 1956 roku.

Na co patrzeć: dwa szczyty i podcień

Szczyt wschodni

Ratusz stoi na planie prostokąta i zwraca się szczytem frontowym na wschód. Według infografiki przygotowanej przez miasto ma 21 metrów wysokości i wymiary 11 na 28 metrów. Szczyt wschodni jest schodkowy, podzielony ostrołukowymi blendami, czyli ślepymi wnękami, i lizenami, które przechodzą w spiczaste sterczyny. To najbardziej gotycka twarz budynku, typowa dla ceglanych ratuszy nad Bałtykiem.

Szczyt zachodni

Szczyt zachodni jest zupełnie inny i to on najbardziej przyciąga aparaty. Gzymsy dzielą go na poziome pasy wypełnione białą dekoracją maswerkową. Na każdym poziomie jest inny motyw: sieć, wzór geometryczny albo ostrołuki. Każdy poziom zamykają ćwierćkoliste woluty z motywem promieni, a całość wieńczy wnęka z herbem miasta. Wikipedia zwraca uwagę, że dekoracja przypomina renesansowy szczyt pałacu biskupiego przy katedrze, więc po obejrzeniu ratusza warto porównać oba budynki.

Podcień, dach i sygnaturka

Od wschodu ratusz ma trójarkadowy podcień przykryty sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Wejdź pod arkady i spójrz w górę: żebra sklepienia to jeden z najstarszych zachowanych elementów budynku. Dach kryty jest ceramiczną dachówką esówką, dach wieży miedzianą blachą, a na kalenicy stoi sygnaturka, czyli mała wieżyczka, zwieńczona hełmem z chorągiewką.

Kuna, czyli średniowieczna kara za drobne wykroczenia

Ratusz pełnił nie tylko funkcje administracyjne, ale też sądownicze. Przypomina o tym relikt wmurowany w ścianę przy jednym z okien: kuna, czyli żelazna obręcz zamykana na szyi skazanego. Według materiałów miasta karano tak za drobne wykroczenia, a skazany stał przykuty do ściany przez czas określony w wyroku, na oczach przechodniów na rynku.

Kuna jest niewielka i łatwo ją przeoczyć, więc szukaj jej przy oknach na wschodniej ścianie ratusza. Dla dzieci to zwykle najciekawszy punkt spaceru i dobry pretekst do rozmowy o tym, jak kiedyś wyglądało karanie i dlaczego odbywało się publicznie, w centrum miasta.

Czy można wejść do ratusza

Ratusz jest siedzibą Urzędu Miejskiego, a nie muzeum, więc wnętrz nie zwiedza się jak w zamku. Według Wikipedii i materiałów miasta w piwnicach i na parterze zachowały się gotyckie sklepienia krzyżowo-żebrowe i kolebkowe. Część z nich możesz zobaczyć, załatwiając sprawę w urzędzie albo w czasie wydarzeń, gdy budynek jest otwarty dla mieszkańców i gości. Najwięcej da się jednak zobaczyć z zewnątrz, obchodząc budynek dookoła.

Jeśli interesują cię oprowadzania, miasto prowadzi na swojej stronie listę przewodników. O godziny pracy urzędu i ewentualną możliwość wejścia do piwnic zapytaj w informacji turystycznej albo bezpośrednio w urzędzie przed wizytą.

Krótki spacer po Starym Mieście

Stare Miasto w Kamieniu jest niewielkie i obejdziesz je w godzinę, a z zaglądaniem do kościołów w dwie. Proponowana trasa: zacznij na Starym Rynku przy ratuszu, potem przejdź w stronę zalewu do katedry św. Jana Chrzciciela i osiedla katedralnego, a wróć wzdłuż murów obronnych na zachód, do Bramy Wolińskiej z Muzeum Kamieni.

Osiedle katedralne i pałac biskupi

Wokół katedry, wpisanej w 2005 roku na listę pomników historii, stoi dawna zabudowa kapituły: kanonie, dom dziekana i pałac biskupi. Pałac to budynek z XV wieku, w 1568 roku przebudowany w stylu renesansowym. Według serwisu dzieje.pl trwa jego rewitalizacja, a od wiosny 2028 roku ma być siedzibą Kamieńskiego Domu Kultury. Porównaj jego maswerkowy szczyt z zachodnim szczytem ratusza.

Kościoły Starego Miasta

Na Starym Mieście stoi też kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, według miasta jednonawowy, barokowy kościół z cegły, który pierwotnie był gotycki i wielokrotnie go przebudowywano. Nieco dalej, na wzgórzu Żalnik w Parku Miejskim im. Jana Pawła II, stoi gotycki kościół św. Mikołaja z XIV wieku, z pięcioboczną wieżą. Wzgórze od czasów słowiańskich było cmentarzem, a w kościele do 1992 roku mieściło się muzeum regionalne.

Mury nad zalewem

Mury obronne miały pierwotnie około 1040 metrów długości i osiem baszt. Do dziś zachowały się fragmenty w północnej i wschodniej części miasta, na wysokiej skarpie opadającej do Zalewu Kamieńskiego. Przy osiedlu katedralnym mają do 5 metrów wysokości. Spacer wzdłuż nich daje najlepsze widoki na zalew i Wyspę Chrząszczewską.

Kiedy przyjechać do Kamienia

Najwięcej dzieje się latem. W katedrze od 1964 roku odbywa się Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej, najstarsza taka impreza na Pomorzu Zachodnim, z koncertami w letnie wieczory. Dni Kultury Chrześcijańskiej Ottonalia zaczynają się 24 czerwca, w rocznicę przybycia Ottona z Bambergu w 1124 roku. Na przełomie lipca i sierpnia na błoniach nad zalewem odbywa się zwykle Festiwal Współczesnej Kultury Ludowej. Aktualny program sprawdź na stronie miasta.

Poza sezonem Kamień jest spokojny i to dobry moment na zwiedzanie bez tłumów. Rynek i ratusz wyglądają ciekawie w każdą pogodę, a w deszczowy dzień łatwo połączyć je z wizytą w katedrze i Muzeum Kamieni. Miasto ma też status uzdrowiska, więc przez cały rok przyjeżdżają tu kuracjusze.

Kamień z dziećmi

Dla dzieci najciekawsze będą kuna na ścianie ratusza, wieża Bramy Wolińskiej z tarasem i Muzeum Kamieni, w którym są szkielety dinozaurów i skamieniałe gniazdo z jajami. Przy zalewie można popatrzeć na łodzie i ptaki, a w drodze powrotnej zatrzymać się nad wodą. Ratusz i rynek to raczej krótki przystanek, więc zaplanuj go jako początek dłuższego spaceru.

Jak dojechać z Dziwnowa i gdzie zaparkować

Z Dziwnowa jedziesz drogą nr 102 do Dziwnówka, a stamtąd drogą wojewódzką nr 107 do Kamienia Pomorskiego, w sumie kilkanaście kilometrów. Ta sama droga prowadzi dalej do drogi ekspresowej S3. Na Starym Mieście są miejsca postojowe, ale w sezonie bywają zajęte. Sprawdź oznakowanie stref płatnego parkowania na miejscu.

Ciekawszą opcją jest rejs. W sezonie z nabrzeża przy ulicy Wybrzeże Kościuszkowskie w Dziwnowie wypływają statki wycieczkowe, które przez most zwodzony i Zalew Kamieński płyną do Kamienia. Kamień ma też stację kolejową z połączeniami do Szczecina, a regionalne autobusy łączą go z Dziwnowem i Międzyzdrojami. Rozkłady sprawdź u przewoźników.

Gdzie nocować: nad morzem czy w mieście

Większość gości odwiedza Kamień jako wycieczkę z nadmorskiego noclegu. Najbliżej, kilkanaście kilometrów, masz Dziwnów i Dziwnówek. Oferty z mapą i odległością do plaży znajdziesz na stronach noclegi w Dziwnowie i noclegi w Dziwnówku. Więcej o samym Dziwnowie, plażach i porcie przeczytasz w przewodniku Dziwnów: co zobaczyć i gdzie się kąpać.

Jeśli wolisz spokojniejszą okolicę, dobrym wyborem jest Międzywodzie, położone między morzem a Zalewem Kamieńskim, albo Łukęcin z klifowym brzegiem. Sprawdź noclegi w Międzywodziu i noclegi w Łukęcinie.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma ratusz w Kamieniu Pomorskim?

Budowę zachodniej części ratusza rozpoczęto na przełomie XIII i XIV wieku, a w XIV wieku rozbudowano go do obecnej bryły. W 1945 roku budynek został zniszczony i odbudowano go w latach 1966-1969 z zachowaniem gotyckiej formy.

Gdzie jest kuna na ratuszu w Kamieniu Pomorskim?

Kuna, czyli żelazna obręcz, w którą zakuwano skazanych za drobne wykroczenia, jest wmurowana w ścianę ratusza przy jednym z okien, od strony wschodniej. Jest niewielka, więc łatwo ją przeoczyć.

Czy ratusz w Kamieniu Pomorskim można zwiedzać?

Ratusz jest siedzibą Urzędu Miejskiego, więc nie ma w nim stałej trasy zwiedzania. Elewacje, szczyty, podcień i kunę obejrzysz z zewnątrz o każdej porze. O możliwość wejścia do wnętrz zapytaj w urzędzie albo w informacji turystycznej.

Jak daleko jest z Dziwnowa do Kamienia Pomorskiego?

Kilkanaście kilometrów drogą przez Dziwnówek i drogę nr 107. W sezonie można też popłynąć statkiem wycieczkowym z Dziwnowa przez Zalew Kamieński.

Co jeszcze zobaczyć w Kamieniu Pomorskim oprócz ratusza?

Najważniejsza jest katedra św. Jana Chrzciciela z barokowymi organami i wirydarzem, wpisana na listę pomników historii. Warto też zobaczyć Bramę Wolińską z Muzeum Kamieni i tarasem widokowym, fragmenty murów obronnych nad zalewem oraz gotycki kościół św. Mikołaja na wzgórzu Żalnik.

Aktualizacja: 14 października 2026