Brama Wolińska w Kamieniu Pomorskim: ostatnia średniowieczna brama miasta i wieża pełna kamieni

Brama stoi w zachodniej części Starego Miasta, przy końcu ulicy Basztowej, kilka minut spacerem od Starego Rynku z gotyckim ratuszem. Z Dziwnowa, Dziwnówka czy Międzywodzia dojedziesz tu w kwadrans, więc to dobry cel na pochmurny dzień albo na popołudnie po plaży. Poniżej znajdziesz historię bramy i murów, opis tego, na co zwrócić uwagę w architekturze, informacje o muzeum i tarasie oraz pomysły, jak połączyć wizytę z innymi zabytkami Kamienia.

Brama, baszta czy Wieża Piastowska: o co chodzi z nazwami

W przewodnikach i na mapach spotkasz kilka nazw tego samego miejsca. Brama Wolińska to przejazd w przyziemiu, którym dawniej wjeżdżało się do miasta od zachodu, czyli od strony drogi na Wolin. Przylega do niej baszta, nazywana Basztą Wolińską albo Wieżą Piastowską. Miasto w swoich materiałach opisuje całość jako zespół złożony z bramy z przejazdem i przylegającej baszty.

W praktyce, gdy ktoś w Kamieniu mówi o Bramie Wolińskiej, ma na myśli cały zespół z wysoką wieżą. Wikipedia wymienia je osobno: Bramę Wolińską jako gotycką bramę miejską z XIV wieku, będącą siedzibą Muzeum Kamieni, oraz Wieżę Piastowską jako gotycką basztę z XIV wieku, przylegającą do bramy. Na tablicach muzeum i w nawigacji szukaj obu nazw.

Mury, które otaczały Kamień

Żeby zrozumieć, czym była brama, trzeba wyobrazić sobie średniowieczny Kamień w pierścieniu murów. Po tym, jak w 1308 roku Brandenburczycy zdobyli i splądrowali nieufortyfikowane miasto, zaczęto wznosić mury z cegły. Według portalu Medieval Heritage od strony lądu stanął ceglany mur, a od strony wody palisada. Osobne mury otaczały osiedle katedralne z katedrą, dworem biskupim i domami kapituły.

Według infografiki przygotowanej przez miasto mury miejskie miały pierwotnie około 1040 metrów długości i były wzmocnione ośmioma basztami. Trzy, Maślana, Rybacka i Miejska, stały od północy, od strony zalewu, a pięć od południa. Wszystkie miały formę cylindryczną. Do miasta prowadziły dwie główne bramy: Wolińska od zachodu i Katedralna od wschodu. Od strony zalewu były jeszcze trzy mniejsze furty.

Mury budowano z cegły i kamienia, a od lądu dodatkowo chroniły je dwie fosy rozdzielone wałem ziemnym. Medieval Heritage podaje, że mur miał co najmniej 5 metrów wysokości, a w XV wieku podwyższano go i przebudowywano wieże oraz Bramę Wolińską. W czasie wojny trzydziestoletniej Szwedzi zbudowali w 1640 roku nowoczesne fortyfikacje bastionowe, które rozebrano w 1794 roku.

Biskupie miasto: kto i po co budował bramę

Brama powstała z inicjatywy biskupa, a nie księcia, i to nie przypadek. Od 1175 lub 1176 roku Kamień był siedzibą biskupstwa pomorskiego, przeniesionego tu z Wolina po zniszczeniach, jakich dokonali Duńczycy. Według strony miasta w 1180 roku działała tu mennica bijąca pierwsze pomorskie monety, a w 1228 roku osiedlili się w Kamieniu dominikanie sprowadzeni z Krakowa.

Biskupi mieli w mieście ogromne wpływy i własne, otoczone murem osiedle przy katedrze. Wzmocnienie zachodniego wjazdu do miasta, od strony drogi na Wolin, leżało więc także w ich interesie. W XIV wieku Kamień utrzymywał związki z Hanzą, a przez miasto prowadził lądowy szlak handlowy w stronę Kołobrzegu, Słupska i Gdańska. Brama była miejscem, przez które przejeżdżały wozy kupców i gdzie można było kontrolować ruch do miasta.

Dlaczego przetrwała tylko jedna brama

Bramę Katedralną rozebrano według materiałów miasta już w 1661 roku. W pierwszej połowie XIX wieku rozbierano kolejne bramy, bo cegła i kamień były cennym materiałem budowlanym. W latach 1918-1920 rozebrano mury od strony wschodniej i południowej, a fragmenty północnej części wykorzystano jako tylne ściany nowych domów. Brama Wolińska z basztą jako jedyna ocalała w całości.

Dziś pozostałości murów zobaczysz w północnej i wschodniej części miasta, na wysokiej skarpie opadającej stromo do Zalewu Kamieńskiego. Przy Bramie Wolińskiej zachowały się do wysokości 2,5-3,5 metra, a przy osiedlu katedralnym do 5 metrów. Miejscami widać jeszcze gotycki wątek cegieł. Po południowej stronie, według Medieval Heritage, wciąż czytelny jest układ podwójnej fosy.

Jak budowano bramę i basztę

Miasto podaje, że bramę wzniesiono w XIV wieku z inicjatywy biskupa kamieńskiego Fryderyka von Eickstedt. Baszta powstawała w dwóch etapach. W XIV wieku zbudowano dolną, czworoboczną część zwieńczoną blankami. W XV wieku dobudowano na niej górną część w kształcie cylindra, także z blankami, przykrytą hełmem w formie stożka. Stąd niezwykły wygląd wieży: jakby na kwadratowej baszcie postawiono drugą, okrągłą.

Brama przeszła gruntowną przebudowę w 1691 roku. Medieval Heritage opisuje zespół jako budynek na planie czworoboku z przejazdem w przyziemiu, flankowany dwuczęściową wieżą o czterech kondygnacjach czworobocznych i trzech cylindrycznych. Dolna część zbudowana jest w wątku wendyjskim, a górna w wątku gotyckim, co widać przy uważnym spojrzeniu na układ cegieł.

Wieża w liczbach

• Brama: podstawa 7,4 na 7,4 metra, wysokość 11,90 metra.
• Baszta: podstawa 9,6 na 9,6 metra, wysokość części czworobocznej 15,7 metra.
• Część cylindryczna: wysokość 10,6 metra, promień 3,8 metra.
• Powierzchnia użytkowa: około 147 metrów kwadratowych na sześciu poziomach.
• Taras widokowy na wysokości około 36 metrów nad poziomem morza.

Liczby pochodzą z infografiki Urzędu Miejskiego w Kamieniu Pomorskim. Dają wyobrażenie o skali: sama brama jest mniej więcej wysokości czteropiętrowego domu, a baszta z hełmem wyraźnie góruje nad sąsiednią zabudową. Taras na wysokości około 36 metrów nad poziomem morza leży na skarpie, więc widok sięga daleko nad zalew.

Na co zwrócić uwagę, obchodząc bramę

Obejdź zespół dookoła, zanim wejdziesz do środka. Od strony miasta najlepiej widać przejazd w przyziemiu i to, jak brama przylega do baszty. Spójrz w górę na blanki, czyli ząbkowane zwieńczenie muru, które powtarza się dwa razy: na kwadratowej części i na cylindrze. Na samej górze stoi spiczasty hełm, który z daleka jest znakiem rozpoznawczym zachodniej części Starego Miasta.

W dolnej części baszty jest duża kwadratowa płycina. Po 1945 roku umieszczono w niej kartusz upamiętniający dwudziestą rocznicę zdobycia Kamienia Pomorskiego, z orłem piastowskim i gryfem pomorskim. Wikipedia podaje, że w 1965 roku wmurowano w bramę tablicę ku czci żołnierzy radzieckich poległych w walkach o miasto w 1945 roku. Kartusz z godłami dobrze widać z ulicy.

Ciekawie jest porównać wieżę z jej wizerunkiem na dawnych rycinach. Na XIX-wiecznej grafice widać bramę jeszcze w otwartym krajobrazie, z drzewami i drogą wychodzącą za miasto. Dziś stoi wśród powojennej zabudowy, bo Stare Miasto w 1945 roku zostało prawie całkowicie zniszczone, a w latach 60. w miejscu wielu kamienic postawiono bloki.

Muzeum Kamieni w baszcie

Od 2001 roku baszta jest siedzibą prywatnego Muzeum Kamieni. Według Wikipedii prowadzi je rodzina Sokołowskich, do której należy też Muzeum Mineralogiczne w Szklarskiej Porębie. Miasto podaje, że w zbiorach jest ponad 2000 eksponatów, rozmieszczonych na kolejnych poziomach wieży.

W kolekcji są między innymi geody ametystów, fulguryty, czyli szkliwo powstałe po uderzeniu pioruna w piasek, róże pustyni, agaty, kryształ górski, perły, korale, bursztyn, jaspisy, tygrysie i sokole oko oraz chryzopraz. Wikipedia wspomina o największej w Polsce szczotce ametystowej i o meteorytach. Dla wielu gości najważniejsze są jednak skamieniałości.

Wikipedia wymienia szkielety deinonycha i ornitolesta oraz kości tyranozaura, allozaura, barionyksa, celofyza i strutiomima, a także skamieniałe gniazdo z 33 jajami. Miasto w swojej infografice pisze o gnieździe brachiozaura. Są też ekspozycje historyczne: o dziejach miasta oraz z replikami dawnej broni i średniowiecznych zbroi. Przy muzeum działa sklep z minerałami, wyrobami z kamieni, biżuterią i pamiątkami.

Muzeum jest obiektem całorocznym, a wstęp jest płatny. Nie podajemy godzin ani cen, bo mogą się zmieniać. Sprawdź je przed wizytą na stronie muzeum albo w informacji turystycznej w Kamieniu.

Taras widokowy: Kamień i zalew z góry

Największą nagrodą za wspinaczkę po schodach wieży jest widok. Według Wikipedii w ramach muzeum można korzystać z punktów widokowych na tarasach baszty, a Medieval Heritage pisze o dwóch tarasach. Z góry widać dachy Starego Miasta, ratusz, katedrę i wody Zalewu Kamieńskiego z Wyspą Chrząszczewską. W pogodny dzień najlepiej przyjść po południu, gdy słońce oświetla miasto od zachodu.

Schody w średniowiecznej wieży są wąskie i strome, a poziomów jest sześć. Osoby z lękiem wysokości albo z problemami z poruszaniem się powinny to wziąć pod uwagę. Z małymi dziećmi idź powoli i trzymaj je blisko siebie na tarasie.

Królewski Głaz i legenda o nazwie miasta

Skoro w bramie mieści się Muzeum Kamieni, warto znać kamień, od którego wzięła się nazwa Kamienia. Strona miasta opowiada legendę o samotnym olbrzymie, który siedząc na wielkim głazie dał się zwieść diabłu przebranemu za urodziwą olbrzymkę. Gdy oszustwo wyszło na jaw, olbrzym cisnął w diabła głazem, ale chybił, a kamień upadł na płytkie dno rozlewiska łączącego zalew z cieśniną Dziwną.

Ten głaz istnieje naprawdę. To Królewski Głaz, ogromny głaz narzutowy leżący kilkadziesiąt metrów od północnego brzegu Wyspy Chrząszczewskiej, według Wikipedii o obwodzie około 20 metrów w najszerszym miejscu. Dawniej służył jako znak w żegludze, a tradycja mówi, że w 1121 roku Bolesław Krzywousty miał z niego oglądać swoją flotę. Gmina Kamień Pomorski wyznaczyła do niego czarny szlak pieszy o długości około 11,5 kilometra.

Szlaki piesze i rowerowe z Kamienia

Brama Wolińska leży na trasie kilku szlaków, które gmina opisuje na swojej stronie. Oprócz czarnego szlaku do Królewskiego Głazu, o długości około 11,5 kilometra, przez gminę prowadzi niebieski Szlak nad Bałtykiem i Zalewem Szczecińskim, który na terenie gminy ma około 31 kilometrów i zaczyna się w Dziwnówku. Kamień leży też na międzynarodowym Szlaku Gotyku Ceglanego, łączącym kilkadziesiąt miast Danii, Niemiec i Polski, oraz na dwóch trasach Pomorskiej Drogi św. Jakuba.

Dla rowerzystów najciekawsza jest pętla z nadmorskiej trasy Velo Baltica przez Dziwnówek do Kamienia i z powrotem. Ruch na drodze nr 107 bywa w sezonie duży, więc trasę zaplanuj z mapą, wybierając lokalne drogi i odcinki dróg rowerowych tam, gdzie są dostępne.

Kiedy przyjechać

Muzeum w baszcie działa przez cały rok, więc bramę możesz odwiedzić w każdym sezonie. Latem Kamień żyje festiwalem organowym w katedrze, Ottonaliami, które zaczynają się 24 czerwca, i imprezami na błoniach nad zalewem. To najlepszy czas, żeby połączyć zwiedzanie z koncertem, ale też czas, gdy w muzeum i na tarasie bywa tłoczno.

Wiosną i jesienią jest spokojniej, a widok z tarasu na zalew bywa najlepszy przy przejrzystym powietrzu po deszczu. W deszczowy dzień w środku sezonu spodziewaj się większego ruchu, bo wtedy do Kamienia przyjeżdża wielu gości z nadmorskich miejscowości. Przyjdź wtedy rano, zaraz po otwarciu.

Brama z dziećmi

Brama Wolińska to jedno z najlepszych miejsc w okolicy na deszczowy dzień z dziećmi. Szkielety dinozaurów, skamieniałe jaja i błyszczące kryształy zwykle robią większe wrażenie niż średniowieczne mury, a wejście na wieżę jest przygodą samą w sobie. Przed wizytą opowiedz dzieciom legendę o olbrzymie i głazie, a po wyjściu poszukajcie na mapie Wyspy Chrząszczewskiej, przy której leży prawdziwy Królewski Głaz.

Wizytę łatwo połączyć z krótkim spacerem na Stary Rynek, gdzie na ścianie ratusza wisi kuna, żelazna obręcz dla skazanych, oraz do katedry. Latem w katedrze odbywają się koncerty Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Organowej i Kameralnej, organizowanego od 1964 roku.

Spacer po Kamieniu: od bramy do katedry

Brama Wolińska leży na zachodnim skraju Starego Miasta, a katedra na wschodnim, więc spacer między nimi prowadzi przez całe centrum. Z bramy idź na Stary Rynek z gotyckim ratuszem, z białym, maswerkowym szczytem i kuną na ścianie. Dalej, w stronę zalewu, dojdziesz do katedry św. Jana Chrzciciela z barokowymi organami i wirydarzem, otoczonej domami dawnej kapituły i pałacem biskupim.

Wracając, zejdź nad zalew i przejdź wzdłuż zachowanych fragmentów murów na skarpie. Po drodze, na wzgórzu Żalnik w parku miejskim, stoi gotycki kościół św. Mikołaja z XIV wieku z pięcioboczną wieżą. Cała pętla zajmie około dwóch godzin, z wejściem do muzeum w bramie i do katedry nawet pół dnia.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Z Dziwnowa jedziesz drogą nr 102 do Dziwnówka, a stamtąd drogą wojewódzką nr 107 do Kamienia Pomorskiego, łącznie kilkanaście kilometrów. W Kamieniu kieruj się na Stare Miasto i ulicę Basztową albo Słowackiego. W sezonie miejsca w centrum szybko się zapełniają, więc sprawdź oznakowanie stref parkowania. Kamień ma stację kolejową z połączeniami do Szczecina, a autobusy regionalne łączą go z Dziwnowem i Międzyzdrojami.

W sezonie możesz też popłynąć do Kamienia statkiem wycieczkowym z Dziwnowa. Rejs prowadzi przez Dziwnę, pod mostem zwodzonym, i przez Zalew Kamieński. Z przystani do Bramy Wolińskiej dojdziesz pieszo przez Stare Miasto.

Gdzie nocować: Dziwnów i okolice

Kamień Pomorski najczęściej odwiedza się jako wycieczkę z noclegu nad morzem. Najbliżej jest Dziwnów z portem, falochronami przy ujściu Dziwnej i strzeżonymi kąpieliskami. Oferty z mapą znajdziesz na stronie noclegi w Dziwnowie, a więcej o mieście w przewodniku Dziwnów: plaże, port i wycieczki.

Spokojniejsze są wsie po obu stronach Dziwnowa: Dziwnówek na wąskim pasie lądu między morzem a zalewem i Międzywodzie z przystanią nad Zalewem Kamieńskim. Sprawdź noclegi w Dziwnówku i noclegi w Międzywodziu. Z obu do Kamienia jest kilkanaście kilometrów.

Najczęstsze pytania

Ile ma Brama Wolińska w Kamieniu Pomorskim?

Według Urzędu Miejskiego sama brama ma 11,90 metra wysokości, a przylegająca do niej baszta składa się z części czworobocznej o wysokości 15,7 metra i cylindra o wysokości 10,6 metra. Taras widokowy leży na wysokości około 36 metrów nad poziomem morza.

Co jest w Muzeum Kamieni w Kamieniu Pomorskim?

To prywatne muzeum działające w baszcie od 2001 roku. Ma ponad 2000 eksponatów: minerały, kamienie szlachetne i półszlachetne, bursztyn, meteoryty, skamieniałości i szkielety dinozaurów, a także ekspozycję historyczną z replikami średniowiecznej broni. Godziny i ceny sprawdź przed wizytą.

Czy na Bramę Wolińską można wejść?

Tak, w ramach zwiedzania Muzeum Kamieni można wejść na tarasy widokowe baszty. Schody są wąskie i strome, a wieża ma sześć poziomów. Wstęp jest płatny.

Ile bram miał średniowieczny Kamień Pomorski?

Według materiałów miasta główne bramy były dwie: Wolińska od zachodu i Katedralna od wschodu, a od strony zalewu były jeszcze trzy mniejsze furty. Bramę Katedralną rozebrano w 1661 roku, pozostałe w XIX wieku. Zachowała się tylko Brama Wolińska z basztą.

Aktualizacja: 14 października 2026