Wydma Lubiatowska: ruchome piaski bez tłumów, między Lubiatowem a Białogórą

W tym tekście opisujemy, czym jest Wydma Lubiatowska i co chroni nowy rezerwat, jak wygląda przyroda wydm, jak dojść do nich od strony Lubiatowa i Białogóry, jakie zasady obowiązują na miejscu i co dzieje się w okolicy w związku z budową elektrowni jądrowej. Nie podajemy wysokości wydmy, bo nie znaleźliśmy jej w wiarygodnych źródłach, ani opłat za parkingi przy plaży, bo zmieniają się co sezon.

Wydma, która wędrowała w stronę wsi

Lubiatowo to wieś w gminie Choczewo, w powiecie wejherowskim, położona około 2,5 kilometra od brzegu morza. Jej historia sięga średniowiecza: w 1437 roku była osadą rycerską, a ród Lubiatowskich gospodarował tu do początku XIX wieku. Dawna wieś rolnicza stała się z czasem letniskiem, a cała okolica leży dziś w Nadmorskim Obszarze Chronionego Krajobrazu. W spisie miejscowych atrakcji, obok dworu, starego cmentarza i kurhanów w lesie, od dawna figuruje jedna pozycja szczególna: wydma ruchoma.

Według lokalnych przekazów w latach 30. XX wieku wielka wydma wędrowała pod wpływem silnych wiatrów i zaczęła zagrażać zabudowaniom, więc wieś przesunięto dalej od brzegu. Nie znaleźliśmy tej historii w źródłach naukowych, ale dobrze oddaje ona naturę miejsca. Wydmy nadmorskie są w ruchu: wiatr wywiewa piasek z odsłoniętych miejsc i przenosi go dalej, zasypując las, a roślinność stopniowo go zatrzymuje. Na wschodzie kompleksu część piasków wciąż pozostaje odkryta i wędruje.

Rezerwat od 2025 roku

Rezerwat przyrody Wydma Lubiatowska utworzono zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z 19 sierpnia 2025 roku, opublikowanym kilka dni później w dzienniku urzędowym województwa pomorskiego. Obejmuje 107,68 hektara w gminie Choczewo, a dookoła wyznaczono otulinę o powierzchni niemal 100 hektarów, która ma chronić rezerwat przed zagrożeniami z zewnątrz. To rezerwat krajobrazowy, a jego celem jest zachowanie kompleksu wydm nadmorskich i zagłębień międzywydmowych wraz z typową dla nich przyrodą i naturalnym krajobrazem wydmowego wybrzeża. Nadzór nad nim sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku.

Grunty rezerwatu należą do Skarbu Państwa, a większością zarządza Nadleśnictwo Choczewo, wchodzące w skład Lasów Państwowych. Rezerwat był jednym z obszarów zaproponowanych w ramach inicjatywy 100 rezerwatów na stulecie Lasów Państwowych. Część jego terenu leży w obszarze Natura 2000 Białogóra, a sam rezerwat sąsiaduje z Nadmorskim Parkiem Krajobrazowym. Według Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska taki krajobraz ruchomych wydm otoczonych lasem i graniczących z morzem jest na polskim wybrzeżu rzadki, a podobny można zobaczyć głównie w Słowińskim Parku Narodowym.

Co rośnie na wydmach

Na odsłoniętych, niestabilnych wydmach najbliżej morza rosną piaskownica i wydmuchrzyca piaskowa, twarde trawy o długich korzeniach. Tworzą zbiorowisko typowe dla tzw. białych wydm, czyli młodych, wciąż przesypywanych przez wiatr. Ich korzenie i rozłogi przerastają piasek i trzymają go w miejscu, a gdy wiatr dosypuje nowej warstwy, trawy przerastają ją i wydma rośnie. Bez nich piasek szybko by się rozwiał. Dlatego chodzenie po stokach poza wyznaczonymi przejściami jest tu tak szkodliwe: każdy rozdeptany kęp trawy to miejsce, z którego wiatr zacznie wywiewać piasek.

Dalej od morza, na wydmach już bardziej ustabilizowanych, zwanych szarymi, rosną murawy napiaskowe z kocankami piaskowymi i jasieńcem. Jeszcze dalej zaczynają się lasy: nadmorskie bory i lasy mieszane na wydmach, a w wilgotnych obniżeniach bory i lasy bagienne, w tym bór bagienny z sosną i torfowcami oraz brzeziny bagienne. Według opisu GDOŚ w jednym z zagłębień między wydmami płynie mały, bezimienny strumień, którego źródła są w rezerwacie albo tuż przy jego granicy, a ujście przy północno-wschodniej granicy. Ta mozaika suchych wydm i podmokłych obniżeń decyduje o wartości przyrodniczej miejsca.

Jak powstają wydmy nadmorskie

Materiał na wydmy dostarcza morze. Fale wyrzucają piasek na plażę, a gdy wyschnie, wiatr od morza niesie go w głąb lądu. Pierwszą przeszkodą są kępy traw tuż za plażą: przy nich piasek się zatrzymuje i tak rosną wydmy przednie, nazywane białymi, bo ich piasek jest jasny i ciągle przesypywany. Za nimi leżą wydmy szare, na których piasek jest już częściowo związany przez mchy, porosty i murawy, a dalej wydmy porośnięte lasem. Ten układ, od plaży przez trawy po bór, widać w rezerwacie bardzo wyraźnie.

Gdy w osłonie roślin powstanie wyrwa, wiatr zaczyna wywiewać piasek właśnie z tego miejsca. Tak tworzą się zagłębienia, czasem sięgające poziomu wód gruntowych, i wydmy w kształcie łuku, które przesuwają się w głąb lądu, zasypując las. To ten proces sprawia, że wydmę nazywamy ruchomą. Ochrona w rezerwacie nie polega więc na zatrzymaniu piasku, tylko na tym, żeby pozwolić naturalnym procesom działać bez dodatkowych zniszczeń powodowanych przez ludzi.

Jak wygląda spacer po wydmach

Wydma Lubiatowska nie jest jedną górą piasku, jak Łącka Góra, tylko pofalowanym kompleksem grzbietów i dolin, wciśniętym między las a pas plaży. Z wyższych miejsc widać morze ponad trawami, a w drugą stronę ciemną ścianę boru. Część wydm porastają kępy traw i pojedyncze sosny, część jest zupełnie odkryta. Nadleśnictwo Choczewo wykonało tu infrastrukturę turystyczną: drewniane schody na wydmach, wiaty i oznakowanie szlaków. Według GDOŚ ma ona pozwolić bezpiecznie poznawać teren przy jak najmniejszej ingerencji w przyrodę i dobrze wtapiać się w krajobraz.

Poruszać się można tylko wyznaczonymi trasami. To nie jest miejsce do zjeżdżania po stokach, kopania dołów czy biegania po grzbietach, jak bywa na dzikich wydmach przy plaży. Za to spokojny spacer po kładkach i schodach, z przystankami na punktach widokowych, daje dobre wyobrażenie o tym, jak żyje wydma. Najładniej jest przy niskim słońcu, rano i późnym popołudniem, gdy cienie podkreślają rzeźbę terenu, a piasek nie nagrzewa się jeszcze do białości.

Jak dojść od strony Lubiatowa

Z centrum Lubiatowa na plażę prowadzi droga przez las, ponad dwa kilometry. Przy zejściu na plażę jest parking, a latem działają tam punkty gastronomiczne. Zejście na plażę w Lubiatowie, zniszczone przez sztormy, odbudowały kilka lat temu wspólnie Nadleśnictwo Choczewo i Urząd Morski w Gdyni, bo teren należy do lasów i pasa technicznego wybrzeża. W sezonie między wejściami nr 43 i 44 działa kąpielisko strzeżone. Aktualną listę kąpielisk publikuje przed sezonem Serwis Kąpieliskowy GIS.

Rezerwat leży na wschód od tego zejścia, w nadmorskim lesie w stronę Białogóry. Z plaży w Lubiatowie można iść brzegiem na wschód, a do wydm prowadzą oznakowane przejścia i leśne drogi. Najprościej sprawdzić aktualny przebieg tras na tablicach przy wejściu na plażę i przy granicy rezerwatu albo na mapie turystycznej w telefonie. Spacer z Lubiatowa na wydmy i z powrotem zajmie kilka godzin, więc zabierz wodę i nakrycie głowy.

Rowerem od Białogóry i Kopalina

Wydmę można też odwiedzić w czasie wycieczki rowerowej. Leśnymi drogami trasy R10, czyli Velo Baltica, jedzie się z Białogóry przez las w stronę Lubiatowa i Kopalina. Z Białogóry do Lubiatowa jest kilkanaście kilometrów, a po drodze, w lesie przy wybrzeżu, rozciąga się rezerwat. To dobry wariant dla tych, którzy nocują w Białogórze albo w Dębkach i chcą zobaczyć wydmy bez dojazdu samochodem. W rezerwacie rowerem poruszaj się wyłącznie po oznakowanych drogach: jazda poza nimi jest zabroniona.

Pamiętaj, że na zachód od Lubiatowa trwa budowa elektrowni jądrowej i część leśnych dróg w tamtym rejonie bywa zamykana. Rezerwat leży jednak po wschodniej stronie wsi, więc trasa od Białogóry nie przechodzi przez teren budowy. Na piaszczyste odcinki lepiej sprawdzają się szersze opony.

Zasady w rezerwacie

W rezerwacie obowiązują zasady typowe dla obszarów chronionych: poruszaj się tylko wyznaczonymi trasami, nie schodź ze schodów i kładek na stoki wydm, nie zrywaj roślin, nie rozpalaj ognia i nie zostawiaj śmieci. Zjeżdżanie po stokach i jazda rowerem poza oznaczonymi drogami są zakazane. Na niestrzeżonych odcinkach plaży poza rezerwatem spacer z psem na smyczy zwykle nie jest problemem, ale w samym rezerwacie sprawdź tablice, bo zasady dotyczące psów mogą być bardziej restrykcyjne.

Latem pamiętaj o zagrożeniu pożarowym. Bory na suchych wydmach płoną łatwo, a w czasie suszy nadleśnictwa mogą czasowo zakazać wstępu do lasu. Informacje o takich zakazach wiszą przy wejściach do lasu i na stronach Lasów Państwowych. Na wydmie nie ma cienia, a piasek mocno się nagrzewa, więc w upalne dni zabierz wodę, krem z filtrem i nakrycie głowy, a z małymi dziećmi wybierz poranek.

Elektrownia jądrowa za lasem

Pod koniec 2021 roku spółka Polskie Elektrownie Jądrowe wskazała lokalizację Lubiatowo-Kopalino jako miejsce budowy pierwszej polskiej elektrowni jądrowej z trzema reaktorami AP1000. Teren inwestycji ma około 330 hektarów i leży w nadmorskim lesie na zachód od Lubiatowa i na północ od Kopalina i Słajszewa. Jesienią 2025 roku wycięto las na terenie budowy, w marcu 2026 roku inwestor złożył do Państwowej Agencji Atomistyki wniosek o zezwolenie na budowę, a w sierpniu 2026 roku teren przejęła firma Bechtel i rozpoczęła roboty ziemne. Według harmonogramu część jądrowa ma powstawać od 2028 roku, a pierwszy blok ma ruszyć w 2036 roku.

Dla turysty oznacza to przede wszystkim ruch ciężarówek na drogach dojazdowych i zamknięcia części leśnych dróg na zachód od wsi, a także zmiany w dojściach do plaży w rejonie Słajszewa. Rezerwat Wydma Lubiatowska leży po przeciwnej, wschodniej stronie Lubiatowa i jest chroniony prawnie. Przed przyjazdem sprawdź aktualne komunikaty gminy Choczewo i nadleśnictwa, bo organizacja ruchu w okolicy budowy może się zmieniać.

Wydma Lubiatowska a Wydma Łącka

Najbardziej znaną ruchomą wydmą w Polsce jest Wydma Łącka w Słowińskim Parku Narodowym koło Łeby: wielkie, otwarte pole piasku, na które w sezonie wchodzą tysiące ludzi. Wydma Lubiatowska jest od niej znacznie mniejsza i bardziej zarośnięta, ale za to spokojna i blisko plaży. Nie ma tu meleksów, kolejek ani tłumów. Jeśli w czasie urlopu chcesz zobaczyć obie, potraktuj Łebę jako wycieczkę na cały dzień, a Lubiatowo jako spokojny spacer na kilka godzin.

Różnica jest też w organizacji wizyty. Na Wydmę Łącką wchodzi się z płatnego szlaku parku narodowego, z dojazdem meleksem albo kilkukilometrowym spacerem z Rąbki. Do Wydmy Lubiatowskiej dochodzisz z plaży albo leśnymi drogami, bez kas i kolejek, a jedyną przeszkodą jest odległość od parkingu.

Wydma z dziećmi

Dla dzieci wydma to wielka piaskownica, ale w rezerwacie trzeba im wytłumaczyć, że tu się nie zjeżdża i nie kopie. Dobrym sposobem jest zamienienie spaceru w obserwację: poszukajcie śladów wiatru na piasku, sprawdźcie, jak trawy wystają spod piasku, i znajdźcie miejsca, gdzie piasek zasypuje drzewa. Schody i kładki są dla dzieci atrakcją same w sobie. Z małymi dziećmi najlepiej połączyć krótki spacer po wydmach z odpoczynkiem na plaży przy strzeżonym kąpielisku w Lubiatowie.

Praktyczne wskazówki

• Woda, nakrycie głowy i krem z filtrem: na wydmie nie ma cienia, a piasek mocno się nagrzewa.
• Wygodne buty albo sandały do chodzenia po piasku i schodach.
• Mapa w telefonie z zaznaczonymi szlakami: w lesie łatwo pomylić leśne drogi.
• Lornetka i aparat: z wyższych miejsc widać morze i las z perspektywy, której nie ma z plaży.
• Worek na śmieci: zabierz wszystko ze sobą.
• Przed wyjazdem sprawdź komunikaty o zagrożeniu pożarowym i zamknięciach dróg w okolicy budowy elektrowni.

Kiedy przyjechać

Najprzyjemniej jest późną wiosną, wczesnym latem i we wrześniu, gdy piasek nie jest rozgrzany, a w okolicy jest mniej ludzi niż w lipcu i sierpniu. Latem wybieraj poranki i późne popołudnia. Jesienią i zimą, przy silnym wietrze od morza, widać, jak naprawdę pracuje wydma: piasek przesypuje się po grzbietach, a na powierzchni tworzą się zmarszczki. Wtedy jednak plaża i wydmy są wyludnione, więc wybierz się z kimś i powiedz bliskim, dokąd idziesz.

Co jeszcze w okolicy

We wsi warto zobaczyć zespół dworsko-folwarczny z bielonym dworem z facjatką i parkiem, a w parku przy placówce Urzędu Morskiego cztery cisy uznane za pomniki przyrody. W lesie zaczyna się ścieżka przyrodniczo-leśna Szklana Huta, a w pobliżu leśniczówki o tej nazwie są kurhany. Na wschodzie leży Białogóra z rezerwatem przyrody Białogóra, a na zachodzie, w Osetniku, latarnia Stilo, z której galerii widać wydmy Mierzei Sarbskiej. Niedaleko Sasina leży rezerwat Choczewskie Cisy z dziko rosnącymi cisami, a dalej na zachód rezerwat Mierzeja Sarbska z odludną plażą.

Przez Lubiatowo płynie struga Lubiatówka, która przecina las i uchodzi do Bałtyku. We wsi ma siedzibę obwód ochrony wybrzeża Urzędu Morskiego w Gdyni, który dba o pas plaży i wydm na tym odcinku, dlatego zejścia na plażę i umocnienia brzegu są tu utrzymywane wspólnie przez urząd i nadleśnictwo.

Gdzie nocować

Lubiatowo to cicha wieś letniskowa z domkami, pokojami, agroturystyką i polem namiotowym. Jeśli chcesz mieć wydmy i plażę bez tłumów na wyciągnięcie ręki, sprawdź noclegi w Lubiatowie i przeczytaj przewodnik Lubiatowo: plaża, wydmy i okolica. Większy wybór, deptak i ośrodki wypoczynkowe ma Białogóra, skąd do rezerwatu dojedziesz rowerem leśnymi drogami. Sąsiednie Kopalino leży bliżej terenu budowy elektrowni, więc przed rezerwacją zapytaj gospodarza o aktualną sytuację w okolicy.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Czy na Wydmę Lubiatowską można wejść?

Tak, ale tylko wyznaczonymi trasami. Nadleśnictwo Choczewo przygotowało w rezerwacie drewniane schody, wiaty i oznakowanie. Schodzenie z tras, zjeżdżanie po stokach i jazda rowerem poza oznaczonymi drogami są zakazane.

Od kiedy Wydma Lubiatowska jest rezerwatem?

Rezerwat utworzono zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z 19 sierpnia 2025 roku. Obejmuje 107,68 hektara w gminie Choczewo, a wokół wyznaczono otulinę.

Czy budowa elektrowni jądrowej utrudnia dojście do wydmy?

Teren budowy leży na zachód od Lubiatowa, a rezerwat na wschód, więc dojście od strony Lubiatowa i Białogóry nie prowadzi przez plac budowy. Część leśnych dróg na zachód od wsi bywa jednak zamykana, dlatego sprawdź aktualne komunikaty gminy i nadleśnictwa.

Czy plaża przy Lubiatowie jest strzeżona?

W ostatnich sezonach kąpielisko strzeżone działało w Lubiatowie między wejściami nr 43 i 44. Odcinki plaży wzdłuż lasu i rezerwatu są niestrzeżone. Aktualną listę kąpielisk publikuje przed sezonem Serwis Kąpieliskowy GIS.

Czym Wydma Lubiatowska różni się od wydm w Łebie?

Jest znacznie mniejsza i w większej części porośnięta trawami i lasem, ale za to spokojna, bez meleksów i tłumów. Wydma Łącka w Słowińskim Parku Narodowym to wielkie, otwarte pole piasku, na które w sezonie przychodzą tysiące ludzi.

Aktualizacja: 14 października 2026