Rezerwat przyrody Białogóra: bagienny las i torfowiska między wsią a plażą

Co chroni rezerwat Białogóra

Rezerwat przyrody Białogóra to rezerwat florystyczny, czyli utworzony przede wszystkim dla ochrony roślin. Według Nadmorskiego Parku Krajobrazowego leży na Mierzei Kaszubskiej, na północ od wsi, w gminie Krokowa, na terenie leśnictwa Górczyn w Nadleśnictwie Choczewo. Obejmuje pas wydm nadmorskich i zatorfione zagłębienia między nimi. Celem ochrony jest zachowanie całego tego układu: wydm, obniżeń międzywydmowych, zbiorowisk atlantyckiej roślinności torfowiskowej z rzadkimi gatunkami, nadmorskiego boru bagiennego i boru bażynowego, a także ostoi żurawia.

Słowo "atlantycki" brzmi nad Bałtykiem trochę dziwnie, ale dobrze oddaje, o co tu chodzi. Część roślin rosnących w Białogórze ma główny zasięg w zachodniej Europie, nad oceanem, gdzie zimy są łagodne, a powietrze wilgotne. W Polsce docierają tylko na skraj swojego zasięgu, głównie wzdłuż wybrzeża. Białogóra jest jednym z miejsc, gdzie skupiło się ich wyjątkowo dużo na małej powierzchni, dlatego botanicy zajmują się nią od dziesięcioleci. Już w 1970 roku Maria Herbichowa opublikowała pracę o roślinności atlantyckiej okolic Białogóry.

Historia ochrony: od 55 do ponad 211 hektarów

Rezerwat utworzono zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 27 października 1972 roku, a zaczął obowiązywać od 1973 roku. Na początku zajmował około 55 hektarów. Obecne granice wyznacza rozporządzenie Wojewody Pomorskiego nr 85/06 z 19 września 2006 roku, według którego rezerwat ma 211,56 ha. Leży w granicach Nadmorskiego Parku Krajobrazowego, a całą okolicę obejmuje też obszar Natura 2000 Białogóra, wyraźnie większy od samego rezerwatu, sięgający lasów na zachód od wsi.

W ostatnich latach w rezerwacie prowadzono prace, które mają zatrzymać w nim wodę. Według Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska w Gdańsku w 2019 roku zamontowano tu urządzenia rejestrujące poziom wód gruntowych, a w 2020 roku wykonano przytamowania na rowach i kanałach, żeby woda nie odpływała z obniżeń. To ważne, bo dawne odwodnienia są jednym z głównych zagrożeń dla torfowisk. Kiedy spacerujesz skrajem rezerwatu i widzisz zastawki na rowach, to właśnie ślad tych działań.

Obszar Natura 2000 Białogóra, oznaczony kodem PLH220003, ma własny plan zadań ochronnych, ustanowiony przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku w 2014 roku i zmieniony w 2016 roku. Obszar ten wyznaczono dla ochrony siedlisk przyrodniczych, czyli całych typów środowisk, a nie pojedynczych gatunków, więc obejmuje także lasy na wydmach i podmokłe obniżenia poza rezerwatem. Dla odwiedzających oznacza to jedno: las wokół Białogóry, nawet poza granicami rezerwatu, jest cenny przyrodniczo i warto zachowywać się w nim tak samo ostrożnie jak w samym rezerwacie.

Jak powstał ten krajobraz

Wydmy, na których rośnie las, usypało morze i wiatr. Nadmorski Park Krajobrazowy opisuje je jako formy powstałe z materiału przyniesionego przez fale i przybrzeżne prądy, a potem przewiewanego przez wiatr, głównie w holocenie, czyli w ciągu ostatnich kilku tysięcy lat. Między wałami wydm zostały zagłębienia bez odpływu. Leżą tak blisko morza, że poziom wód gruntowych zależy w nich od stanu Bałtyku: gdy morze się spiętrza, słodka woda pod lądem też się podnosi i zalewa obniżenia.

Stałe albo sezonowe podtopienia zrobiły resztę. Na jałowym, oglejonym piasku odkłada się cienka warstwa silnie rozłożonego, ubogiego torfu. To nie jest gruby torfowiskowy pokład jak na Bielawskich Błotach, tylko kilka czy kilkanaście centymetrów organicznej warstwy, na której rośnie mech, wrzosiec i rosiczka. Wiosną, a w mokre lata także w lipcu, w zagłębieniach stoi woda. Wtedy najlepiej widać, jak bardzo ten las różni się od suchych borów na sąsiednich wydmach.

Rośliny, dla których powstał rezerwat

Nadmorski Park Krajobrazowy podaje, że flora rezerwatu liczy około 80 gatunków, z czego 27 gatunków roślin naczyniowych i 3 gatunki roślin zarodnikowych to gatunki specjalnej troski: zagrożone, rzadkie albo chronione prawem. Najcenniejszym z nich jest ponikło wielołodygowe, niepozorna roślina z rodziny turzycowatych, która ma tu jedyne stanowisko na Pomorzu, a zarazem najdalej wysunięte na wschód w ogóle. Białogóra ma też jedno z najbogatszych w Polsce stanowisk przygiełki brunatnej.

Dla spacerowicza ciekawsze będą rośliny, które łatwiej rozpoznać. Rosiczki, i to trzech gatunków, łapią owady na lepkie włoski czerwonych liści. Woskownica europejska to niski krzew, którego liście po roztarciu pachną żywicznie. Wrzosiec bagienny przypomina wrzos, ale ma większe, różowe dzwonkowate kwiaty zebrane na szczycie pędu. W wodzie zagłębień rośnie brzeżyca jednokwiatowa i rdestnica podłużna, a w lesie tajęża rozesłana, mały storczyk cienistych borów. Żadnej z tych roślin nie wolno zrywać ani wykopywać, nawet poza granicą rezerwatu, bo większość jest chroniona gatunkowo.

Bór bażynowy i bór bagienny

Las w rezerwacie to przede wszystkim sosna. Na suchszych grzbietach wydm rośnie bór bażynowy, czyli nadmorski bór sosnowy z bażyną czarną w runie. Bażyna to płożąca się krzewinka o drobnych, zimozielonych listkach, latem z czarnymi jagodami. W wilgotniejszych miejscach las przechodzi w bór bagienny, z mchami torfowcami i sosnami, które w mokrym podłożu rosną wolniej i są wyraźnie niższe. Te dwa typy lasu przeplatają się co kilkadziesiąt metrów, zależnie od tego, czy idziesz po grzbiecie wydmy, czy obok obniżenia.

Żurawie i inni mieszkańcy lasu

Nadmorski Park Krajobrazowy podaje, że rezerwat jest miejscem okresowego gniazdowania i regularnego przebywania żurawia. To duży, ostrożny ptak, który zakłada gniazdo na ziemi, w podmokłym, trudno dostępnym miejscu, i bardzo źle znosi niepokojenie w okresie lęgowym. Dlatego w rezerwacie trzeba trzymać się szlaku i nie podchodzić do zabagnionych zagłębień, nawet jeśli wydają się puste. Żurawia łatwiej usłyszeć niż zobaczyć: jego trąbiący głos niesie się na kilometr, szczególnie o świcie.

W sosnowym lesie na wydmach spotkasz też typowe ptaki borów: sikory, kowaliki i dzięcioły. Z ssaków najczęściej widuje się sarny i ślady dzików. Na nasłonecznionych, piaszczystych skrajach ścieżek wygrzewają się jaszczurki, a na torfowiskach latają ważki. Nie licz na spektakularne obserwacje, raczej na spokojny spacer, w czasie którego co chwilę coś szeleści w bażynie.

Skąd nazwa Białogóra

Wieś i rezerwat zawdzięczają nazwę zalesionej wydmie, która wznosi się kilka kilometrów na północny wschód od zabudowy. W krzyżackim źródle z 1414 roku osada występuje jako Weissenberg, czyli Biała Góra. Jasny piasek wydm był najbardziej charakterystycznym elementem tutejszego krajobrazu, zanim porosły go sosny. Dziś wydmy są w większości zalesione, ale jasny piasek wciąż wychodzi spod runa na ścieżkach i przy zejściach na plażę, a przy silnym wietrze widać, jak łatwo się przemieszcza.

Którędy wolno chodzić

Rezerwat to nie park, więc obowiązują w nim zakazy wynikające z ustawy o ochronie przyrody: nie wolno schodzić z wyznaczonych dróg, zrywać roślin, płoszyć zwierząt, palić ognia ani śmiecić. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku wyznaczył w rezerwacie szlak udostępniony dla ruchu pieszego i rowerowego. Przebieg udostępnionych szlaków w rezerwatach pomorskich publikuje RDOŚ w Gdańsku na swojej stronie, a w terenie granice oznaczają tablice z godłem. Przed wyjściem warto zerknąć na mapę, bo leśne drogi w okolicy wsi są liczne i łatwo pomylić te, które biegną wewnątrz rezerwatu, z drogami w jego otulinie.

Nadmorski Park Krajobrazowy wśród najpoważniejszych zagrożeń dla rezerwatu wymienia silny ruch turystyki konnej. Białogóra od lat słynie z jazdy konnej, a kopyta na miękkim, torfowym podłożu robią więcej szkód niż buty. Jeśli wybierasz się na przejażdżkę, pytaj w stajni o trasy, które omijają rezerwat. Z psem w rezerwacie chodzisz na smyczy, a rowerem tylko po drogach udostępnionych do jazdy.

Spacer z Białogóry na plażę skrajem rezerwatu

Z Białogóry na plażę prowadzą dwie drogi. Pierwsza to asfaltowa ulica Morska, wygodna z wózkiem i na rowerze. Druga to leśna ścieżka, która zaczyna się przy ulicy Plażowej i biegnie skrajem rezerwatu, w cieniu sosen. Jest trochę dłuższa, ale to właśnie ona daje przedsmak tego, co chroni rezerwat: po obu stronach widać bażynę, mchy i podmokłe zagłębienia. Spacer z centrum wsi do morza zajmuje zwykle 15-20 minut, a zejścia na plażę na wysokości Białogóry mają numery mniej więcej od 31 do 35.

Plaża przed rezerwatem jest szeroka i piaszczysta, bez falochronów i bez zabudowy za plecami. Po zachodniej stronie wsi zaczyna się długi, pusty odcinek w stronę Lubiatowa, a na wschód dojdziesz brzegiem do ujścia Piaśnicy w Dębkach. Dobrym pomysłem jest pętla: tam leśną ścieżką skrajem rezerwatu, wzdłuż plaży kilka kilometrów i z powrotem asfaltem. Więcej o samej wsi, kąpielisku i zejściach przeczytasz w przewodniku Białogóra: plaża, rezerwaty i okolica.

Kiedy przyjść

Najciekawiej jest wiosną, od kwietnia do czerwca. W zagłębieniach stoi wtedy najwięcej wody, mchy są soczyście zielone, a ptaki w pełni sezonu lęgowego. Żurawie, dla których rezerwat jest ostoją, odzywają się donośnym klangorem, który słychać z daleka, choć same ptaki rzadko pokazują się z bliska. Latem, w lipcu i sierpniu, kwitnie wrzosiec bagienny i bażyna dojrzewa, ale w upalne dni zagłębienia przesychają. Jesień przynosi kolory wrzosów i grzybiarzy w okolicznych lasach poza rezerwatem.

Zimą rezerwat jest pusty, a po roztopach ścieżki bywają mokre. Niezależnie od pory roku zabierz środek na komary i kleszcze, szczególnie po deszczu, i buty, którym nie zaszkodzi błoto. W upalne dni w lesie na wydmach bywa gorąco i sucho, dlatego w lecie lepiej chodzić rano albo późnym popołudniem, a w środku dnia zejść na plażę.

Białogóra z dziećmi

Dla dzieci rezerwat jest dobrą lekcją przyrody, jeśli wcześniej powiesz im, czego szukać. Rosiczka to dla większości dzieci sensacja: mała roślina, która je owady. Możesz pokazać ją z bliska na skraju podmokłego zagłębienia, nie schodząc ze ścieżki. Dobrze sprawdza się też zabawa w rozpoznawanie lasów: na grzbiecie wydmy sucho, sosny wysokie, pod nogami bażyna, a kilkanaście metrów dalej mokro, niskie sosny i mech, w który zapada się but.

Trasa skrajem rezerwatu jest płaska i krótka, więc da się ją przejść z kilkulatkiem. Z wózkiem lepiej wybrać asfaltową ulicę Morską. Nie licz na infrastrukturę: w rezerwacie nie ma ławek ani toalet, a najbliższe są przy zejściu na plażę i we wsi. Wodę i przekąski weź ze sobą.

Co jeszcze w okolicy

Po drugiej, zachodniej stronie wsi leży drugi rezerwat, Babnica, z niewielkim jeziorkiem i lasem bukowo-dębowym. Dalej na zachód, w stronę Lubiatowa, w 2025 roku utworzono rezerwat Wydma Lubiatowska, który chroni ponad 100 hektarów wydm nadmorskich i zagłębień między nimi. Kilkanaście kilometrów od Białogóry stoi latarnia w Osetniku, opisana w artykule Latarnia Stilo i wydmy Mierzei Sarbskiej. W tę samą stronę, przy drodze z Sasina do Stilo, leży niewielki rezerwat Choczewskie Cisy, który można obejrzeć z pobocza szosy.

Na wschód jest bliżej do Dębek, gdzie Piaśnica przecina plażę i wpada do morza, o czym piszemy w artykule Dębki i ujście Piaśnicy. Kilkanaście kilometrów na południowy wschód stoi gotycki klasztor benedyktynek w Żarnowcu, a obok rozciąga się Jezioro Żarnowieckie. Na deszczowy dzień najbliżej jest do Krokowej z pałacem i muzeum regionalnym, opisanych w tekście Zamek w Krokowej.

Rowerem przez Białogórę

Przez Białogórę przebiega trasa rowerowa R10, polski odcinek EuroVelo 10. Z Białogóry na zachód prowadzi leśnymi drogami do Lubiatowa i dalej do Łeby, a na wschód do Dębek i Karwieńskich Błot. Nawierzchnia to w dużej części szutr i leśny piach, więc lepiej sprawdzą się opony trekkingowe niż szosowe. O całej trasie wzdłuż wybrzeża przeczytasz w artykule Velo Baltica rowerem wzdłuż morza.

Jadąc rowerem w pobliżu rezerwatu, trzymaj się dróg oznakowanych jako udostępnione dla rowerów. Leśne dukty, które wchodzą między wydmy i zagłębienia, często są w rezerwacie zamknięte dla ruchu, a koleiny po kołach w miękkim torfie zostają na lata.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Białogóra leży na końcu drogi, około 4 km na północ od Słuchowa, przez które przechodzi droga wojewódzka nr 213. Z Gdańska to około 95 km, z Wejherowa około 37 km, z Krokowej około 18 km. Najbliższa stacja kolejowa jest w Wejherowie, a dalej trzeba jechać autobusem regionalnym, którego rozkład zmienia się sezonowo. W lipcu i sierpniu parkingi w pobliżu plaży szybko się zapełniają, więc jeśli nocujesz we wsi, zostaw auto przy kwaterze i chodź pieszo. Rezerwat zaczyna się kilkaset metrów od zabudowy, a dojście do niego zajmuje kilka minut.

Gdzie nocować

W samej Białogórze jest sporo pokoi gościnnych, domków i apartamentów, zwykle 1-2 km od plaży, w zabudowie otoczonej lasem. Najbliżej rezerwatu i morza mieszka się przy ulicach Morskiej i Plażowej. Aktualne oferty z mapą i odległością od morza znajdziesz na stronie noclegi w Białogórze. Jeśli wolisz mieszkać przy ujściu rzeki, z większym wyborem lokali, sprawdź noclegi w Dębkach, a jeśli szukasz jeszcze większej ciszy po zachodniej stronie lasu, zajrzyj na noclegi w Lubiatowie.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Czy do rezerwatu Białogóra można wejść?

Tak, ale tylko szlakiem wyznaczonym przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku dla ruchu pieszego i rowerowego. Poza nim obowiązuje zakaz wstępu. Leśna ścieżka z ulicy Plażowej na plażę biegnie skrajem rezerwatu, więc spacer na plażę pozwala go zobaczyć bez wchodzenia w głąb.

Co jest najcenniejsze w rezerwacie Białogóra?

Torfowiska typu atlantyckiego w zagłębieniach między wydmami, z rosiczkami, wrzoścem bagiennym, woskownicą europejską i bardzo rzadkimi turzycowatymi: ponikłem wielołodygowym, które ma tu jedyne stanowisko na Pomorzu, oraz przygiełką brunatną. Chroniony jest też bór bażynowy i bór bagienny.

Jak duży jest rezerwat Białogóra?

Ma 211,56 ha. Utworzono go na początku lat 70. XX wieku na powierzchni około 55 ha, a obecne granice wyznaczono w 2006 roku.

Kiedy najlepiej odwiedzić rezerwat?

Wiosną i na początku lata, gdy w zagłębieniach stoi woda, mchy są zielone, a w lesie słychać żurawie. Latem kwitnie wrzosiec bagienny. W każdej porze roku przydaje się środek na komary i kleszcze oraz buty odporne na błoto.

Czy można jeździć konno przez rezerwat?

Rezerwat to nie miejsce na jazdę w terenie. Nadmorski Park Krajobrazowy wymienia ruch konny wśród głównych zagrożeń dla torfowisk, dlatego o trasy omijające rezerwat zapytaj w stajni, z której korzystasz.

Aktualizacja: 14 października 2026