Chłopy, wieś rybacka, w której kutry wciąż wyciąga się prosto na plażę

Czym Chłopy różnią się od sąsiednich kurortów

Chłopy leżą w gminie Mielno, około 3 km na zachód od centrum Mielna, między Sarbinowem a Mielenkiem. To mała wieś: na stałe mieszka tu nieco ponad dwieście osób, a zabudowa mieści się przy dziewięciu ulicach. Od strony morza i od sąsiednich miejscowości otaczają ją nadmorskie bory sosnowe, więc nie zlewa się z innymi kurortami, jak to bywa na tym odcinku wybrzeża.

Najważniejsza różnica jest jednak inna. Sarbinowo ma promenadę i kościół nad plażą, Mielno jest gwarnym kurortem nad jeziorem Jamno, a w Chłopach centrum życia to przystań rybacka, na którą kutry wyciąga się po pochylni prosto z morza. Gmina Mielno i miejscowe stowarzyszenie przedstawiają Chłopy jako prawdopodobnie jedyną wieś w Polsce, w której zachował się tradycyjny układ osady rybackiej z XIX wieku. Nie znajdziesz tu wielkich hoteli ani wesołego miasteczka, za to sporo pensjonatów i kwater w domach mieszkańców.

Od słowiańskiego Borowa do Bauerhufen

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z XIII wieku. Była to wtedy stara słowiańska osada nazywana Borowo, prawdopodobnie od otaczających ją rozległych borów. Z czasem, wraz z zanikiem mowy kaszubskiej w okolicy, nazwę przekształcano. W dokumentach z 1574 roku występuje jako Paurhufen, a w 1618 roku jako Burow. Niemiecka nazwa Bauerhufen oznacza w wolnym tłumaczeniu chłopskie włóki, a obecna polska nazwa, wprowadzona urzędowo w 1948 roku, jest jej spolszczeniem.

Wieś długo pozostawała mała. W 1871 roku w Chłopach było 21 gospodarstw, w których mieszkały 92 osoby. Mieszkańcy łączyli rolnictwo z rybołówstwem, a przy plaży działała przystań dla małych łodzi wiosłowych. To właśnie z tamtych czasów pochodzi układ wsi, który przetrwał do dziś i jest jej największą wartością.

Jak zbudowana jest osada rybacka

Najciekawsze w Chłopach jest to, jak wieś jest zbudowana. Stare domy stoją szczytem, czyli krótszą, trójkątną ścianą, zwróconą do drogi. Zagrody tworzą zamknięte czworoboki: z jednej strony stoi chałupa, z pozostałych budynki gospodarcze, a na podwórze wjeżdża się od ulicy przez dwuskrzydłową bramę. Domy są przeważnie szerokofrontowe, z symetrycznym układem czterech izb, który dobrze nadawał się do przyjmowania letników.

Kilka budynków to domy szachulcowe z XIX wieku, z wysokimi dwuspadowymi dachami i ścianami z tak zwanego muru pruskiego, czyli drewnianej konstrukcji szkieletowej wypełnionej cegłą. Według miejscowego stowarzyszenia zachowało się pięć zabytkowych zagród z XIX wieku, a cała wieś została wpisana do rejestru zabytków ze względu na zachowany układ urbanistyczny. Niektóre domy zdobią ludowe malowidła.

Wśród zabudowy letniskowej wyróżnia się eklektyczny pensjonat z początku XX wieku, dziś działający jako hotel. Pamiętaj, że stare domy to prywatne posesje, w których ludzie mieszkają albo przyjmują gości. Oglądaj je z ulicy, nie wchodź na podwórza i nie zaglądaj w okna. Zdjęcia najlepiej robić z chodnika, tak żeby w kadrze był cały dom z bramą i fragmentem ulicy.

Szlak historyczny przy ulicy Kapitańskiej

Najlepiej poznasz dawne Chłopy na spacerze ulicą Kapitańską, gdzie wytyczono szlak historyczny. Na wybranych budynkach wiszą dawne fotografie, a na trasie stoi mapa Chłop z 1930 roku, dzięki której łatwo porównać, co się zmieniło przez prawie sto lat. Nazwy ulic, takie jak Kapitańska, Bosmańska, Żeglarska czy Portowa, przypominają o morskim charakterze wsi.

W latach 30. XX wieku Chłopy były znaną i lubianą miejscowością letniskową, położoną za wysokimi wydmami i ukrytą wśród drzew. Domy w starym stylu otaczały altanki i ogrody, a główną ulicę obsadzono zielonymi żywopłotami. W 1933 roku wieś liczyła około 160 stałych mieszkańców i przyjęła 766 wczasowiczów, a działały tu poczta, telefon, szkoła, piekarnia, masarnia i sklepy. Spacerując Kapitańską, łatwo sobie wyobrazić tamtą wieś.

• Ulica Kapitańska: szlak historyczny z dawnymi fotografiami i mapą z 1930 roku.
• Stare zagrody z bramami od ulicy i domy z muru pruskiego.
• Zakręt między Bosmańską a Żeglarską: fragment wsi znany z filmu Oda do radości.
• Przystań rybacka przy zejściu na plażę: kutry i stragany z rybą.
• Skarbnica Wioski Rybackiej przy ulicy Morskiej 37.

Powojenne Chłopy: od spółdzielni do pensjonatów

Pierwsi powojenni osadnicy przyjechali do Chłop w lipcu 1945 roku, z różnych regionów Polski i z terenów dzisiejszej Ukrainy. Jeszcze w tym samym roku postawili krzyż przydrożny, który był jednym z pierwszych znaków nowego życia wsi. W 1951 roku utworzono rolniczą spółdzielnię produkcyjną, ale przetrwała tylko do 1956 roku, a potem mieszkańcy wrócili do pomocy sąsiedzkiej i wspólnego łowienia ryb.

Na bazie przedwojennych hoteli i pensjonatów powstały ośrodki wczasowe Funduszu Wczasów Pracowniczych, a obok nich dwa ośrodki kolonijne. Dziś te obiekty należą do prywatnych właścicieli. Asfalt na głównej ulicy położono dopiero na początku lat 70., a wcześniej była to droga gruntowa. Miejscowe stowarzyszenie zwraca uwagę, że nowa zabudowa rekreacyjna nie zawsze pasuje do starej wsi, dlatego tym cenniejsze są zachowane zagrody i dawny układ ulic.

Przystań rybacka: kutry na plaży

Rybołówstwo było głównym zajęciem mieszkańców także wtedy, gdy Chłopy były już znanym letniskiem. Przed wojną łowiono z małych łodzi wiosłowych. Po 1945 roku do wsi przyjechali nowi mieszkańcy z różnych regionów Polski i z terenów zajętych przez ZSRR. Zajęli się rolnictwem i rybołówstwem, zaczynając od łodzi poniemieckich, a dopiero w latach 60. wymienili je na większe, z silnikami.

Obecna przystań morska działa od 1994 roku i podlega Urzędowi Morskiemu. Ma dalbę wyciągową, czyli urządzenie do wyciągania łodzi, odcinek plaży, na którym kutry bazują, i wydzielony pas wody szeroki na 100 metrów od brzegu, w którym nie wolno się kąpać. Według stowarzyszenia z przystani wypływa kilkanaście łodzi, które łowią na wodach przybrzeżnych. Łodzie z Chłop noszą oznaczenie CHY i numer, który zobaczysz na burtach.

Kiedy łodzie wracają z połowu, wciąga się je na piasek wyciągarkami, a ryby trafiają na stragany przy przystani. Kupisz tu ryby świeże, a w sezonie także wędzone i smażone na miejscu. Najwięcej dzieje się rano i w porze powrotu kutrów, ale godziny zależą od pogody i połowów. Przy silnym wietrze łodzie zostają na brzegu i leżą w rzędzie na plaży, co jest jednym z najbardziej malowniczych widoków na tym odcinku wybrzeża.

Co łowią rybacy z Chłop

W przybrzeżnej strefie Bałtyku przy Chłopach występują między innymi łosoś, dorsz, flądra, śledź i leszcz. Rybołówstwo przybrzeżne na małych łodziach zależy jednak od sezonu, przepisów i stanu zasobów, więc to, co znajdziesz na straganach, zmienia się w ciągu roku. Zamiast pytać o konkretny gatunek, zapytaj sprzedawcę, co przypłynęło dzisiaj: to najlepsza gwarancja świeżości.

Jeśli masz kuchnię w kwaterze, kup świeżą flądrę albo inną rybę i usmaż ją sam. Jeśli nie, skorzystaj ze smażalni przy przystani. Rybę wędzoną warto wziąć na wycieczkę albo na kolację. Pamiętaj, żeby nie wchodzić między łodzie i wyciągarki w czasie pracy rybaków: liny są napięte, a kutry ciężkie.

Dni Morza i poświęcenie łodzi

Mieszkańcy Chłop tradycyjnie obchodzą święto rybaków 24 czerwca. Przy przystani odprawiana jest wtedy msza w intencji rybaków połączona z poświęceniem łodzi. To okazja, by zobaczyć, że przystań to nie dekoracja dla turystów, tylko miejsce pracy i część życia wsi. Jeśli wypoczywasz w okolicy pod koniec czerwca, sprawdź w gminie albo w stowarzyszeniu, czy uroczystość odbędzie się w danym roku.

Skarbnica Wioski Rybackiej: muzeum z symulatorem sztormu

Przy ulicy Morskiej 37 działa od 2019 roku Skarbnica Wioski Rybackiej, niewielkie muzeum poświęcone historii osady i pracy rybaków. Ekspozycja łączy dawne przedmioty z multimediami. Jest tu multimedialna mapa Bałtyku, interaktywne stanowiska, przy których można spróbować pracy rybaka, a także stroje z dawnych lat do przebrania się. Największym przeżyciem jest komputerowa symulacja sztormu na kutrze.

Dla najmłodszych przygotowano kącik zabaw z łamigłówkami i quizem. Muzeum jest małe, więc na zwiedzanie wystarczy godzina, ale dobrze uzupełnia wizytę na przystani: najpierw zobaczysz prawdziwe kutry, potem dowiesz się, jak wyglądała praca rybaków dawniej. Godziny otwarcia i ceny sprawdzisz na stronie gminy Mielno albo na profilu muzeum.

Plaża i wydmy

Plaża w Chłopach jest szeroka i piaszczysta, a od wsi oddzielają ją wysokie wydmy porośnięte roślinnością, która chroni je przed wywiewaniem. W wakacje gmina Mielno wyznacza tu kąpielisko strzeżone, które dawniej było dostępne od ulicy Portowej. W pasie wody przy przystani kąpiel jest zabroniona ze względu na ruch łodzi, więc rozkładaj koc kawałek dalej.

Przy wsi zachował się też niewielki, około 40-metrowy fragment klifu porośnięty starodrzewem. Mieszkańcy nazywają go Szklaną Górą i według lokalnej tradycji było to dawniej miejsce spotkań, a może i kultu. Na plaży i nad wodą zobaczysz mewy, rybitwy, biegusy i kormorany, a zimą przy brzegu pojawiają się kaczki morskie.

16. południk i przyroda wokół wsi

Przez Chłopy przechodzi 16. południk długości geograficznej wschodniej. Od niego wzięło nazwę miejscowe Stowarzyszenie Promocji i Rozwoju Osady Nadmorskiej Chłopy 16-ty Południk, działające od 2006 roku, które w 2007 roku postawiło obelisk na leśnym trakcie na wschód od wsi. Przebieg południka zaznaczono też przy ścieżce rowerowej w stronę Mielna, więc do zdjęcia nie musisz szukać obelisku w lesie.

Wieś leży w obszarze chronionego krajobrazu Koszaliński Pas Nadmorski. Między Sarbinowem a Mielnem utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy Nadmorski Pas Sarbinowo-Mielno, a przy wsi jest też użytek ekologiczny Chłopy z lasem bagiennym, zaroślami, szuwarami i wilgotnymi łąkami. Botaniczną ciekawostką jest aleja leszczyny tureckiej przy drodze z Mielenka do Chłop. Ten gatunek pochodzi z południowo-wschodniej Europy i Azji Mniejszej i w Polsce rzadko rośnie jako drzewo. Okazy w alei mają ponad 100 lat i dochodzą do 12 metrów wysokości.

Chłopy w filmie i solanka pod wsią

W maju i czerwcu 2005 roku kręcono w Chłopach zdjęcia do noweli Morze w filmie Oda do radości. W filmie widać kutry oznaczone literami CHY, plażę, budynki rybackie, typowy biały drewniany dom i fragment ulicy Kapitańskiej. W 2008 roku powstały tu zdjęcia do komedii Miłość na wybiegu, w której ostatniej scenie widać plażę w Chłopach, wieżę kościoła w Sarbinowie i latarnię w Gąskach.

Mniej znaną ciekawostką jest złoże solanki pod wsią. Odkryto je w latach 1965-1966 podczas poszukiwań ropy naftowej. Leży na głębokości 875 metrów, ma stężenie 7,2 procent i temperaturę 19,5 stopnia przy wylocie. Według miejscowego stowarzyszenia jej parametry są porównywalne z wodami z okolic Kołobrzegu i nadawałyby się do kąpieli solankowych.

Chłopy z dziećmi

Z dziećmi najlepiej zacząć od przystani, gdzie z bliska zobaczą kutry, sieci i wyciągarki, a potem pójść do Skarbnicy na symulator sztormu. Na rondzie u wjazdu do wsi stoi łódź rybacka z figurą rybaka, przy której zwykle robi się pierwsze zdjęcie, a przy ulicy Morskiej jest plac zabaw i siłownia plenerowa. Lokalna organizacja turystyczna przygotowała dla Chłop grę terenową o tajemnicy wioski rybackiej, z ulotką do wydrukowania albo w aplikacji.

Rowerem i pieszo: Sarbinowo, Mielenko, Mielno

Przez Chłopy biegnie nadmorski szlak rowerowy R10, w większości wydzielony od ruchu samochodowego, oraz czerwony szlak pieszy prowadzący przez całą gminę Mielno. Na zachód, przez las, dojedziesz do Sarbinowa z promenadą, a dalej do latarni morskiej w Gąskach, około 9 km od Chłop. Na wschód droga prowadzi przez Mielenko do Mielna i nad jezioro Jamno, gdzie pływają statki wycieczkowe.

Teren jest płaski, a odległości krótkie, więc nawet z małymi dziećmi można w jeden dzień zobaczyć kilka miejscowości. Opis całej trasy wzdłuż wybrzeża znajdziesz w artykule Velo Baltica, czyli rowerem wzdłuż morza, a więcej o sąsiednim kurorcie w przewodniku po Mielnie.

Kiedy przyjechać

Sezon trwa od końca czerwca do końca sierpnia. Wtedy działa kąpielisko strzeżone, stragany z rybą i lokale, a wieś jest pełna rodzin z dziećmi. Mimo to w Chłopach jest wyraźnie spokojniej niż w Mielnie. Dobrym momentem jest koniec czerwca, kiedy obchodzone jest święto rybaków z poświęceniem łodzi. Wrzesień to czas dla tych, którzy chcą spokojnie pospacerować po starej wsi i kupić rybę bez kolejki, bo połowy nie kończą się z wakacjami.

Jak dojechać

Chłopy nie mają stacji kolejowej. Najbliższy dworzec z połączeniami z całego kraju jest w Koszalinie, około 15 km na południowy wschód. Samochodem z Koszalina jedzie się do Mielna, a stamtąd drogą powiatową przez Mielenko, wzdłuż alei leszczyny tureckiej. Od strony Szczecina możesz zjechać z drogi S6 w Ustroniu Morskim i dojechać wzdłuż wybrzeża przez Gąski i Sarbinowo. Z Koszalina kursują autobusy i busy, a przystanek jest przy rondzie u wjazdu do wsi. W sezonie parkingów przy przystani jest mało, więc lepiej przyjść pieszo.

Gdzie nocować w Chłopach

W Chłopach znajdziesz ośrodki wypoczynkowe, pensjonaty, gospodarstwa agroturystyczne i sporo kwater w domach mieszkańców, czasem w dawnych zagrodach. Wieś jest mała, więc z niemal każdej kwatery do plaży idzie się kilka minut, a bliżej przystani bywa gwarniej w porze powrotu kutrów. Wszystkie oferty z mapą znajdziesz na stronie noclegi w Chłopach, rodziny często wybierają domki w Chłopach, a o wsi i okolicy przeczytasz w przewodniku Chłopy: wieś na 16. południku. Gdy brakuje miejsc, sprawdź noclegi w Sarbinowie albo noclegi w Mielnie.

Najczęstsze pytania

Gdzie w Chłopach kupić świeżą rybę?

Przy przystani rybackiej, gdzie kutry wyciąga się na plażę. Działają tam stragany ze świeżymi rybami, a w sezonie także z rybą wędzoną i smażoną na miejscu. Najwięcej wyboru jest po powrocie łodzi z połowu, ale zależy to od pogody.

Co warto zobaczyć w Chłopach?

Przystań rybacką z kutrami na plaży, zabytkowy układ wsi z zagrodami i domami z muru pruskiego, szlak historyczny przy ulicy Kapitańskiej, muzeum Skarbnica Wioski Rybackiej oraz obelisk 16. południka w lesie na wschód od wsi.

Czy w Chłopach można się kąpać przy przystani?

Nie. Przy przystani wyznaczono pas wody szeroki na 100 metrów, w którym kąpiel jest zabroniona ze względu na ruch łodzi. W wakacje gmina Mielno wyznacza w Chłopach kąpielisko strzeżone w innym miejscu plaży.

Jak daleko jest z Chłop do Mielna?

Około 3 km na wschód. Najprzyjemniej dojechać rowerem szlakiem R10 albo przejść czerwonym szlakiem pieszym przez las i Mielenko. Na zachód, około 9 km, leży latarnia morska w Gąskach.

Skąd wzięła się nazwa Chłopy?

To spolszczenie niemieckiej nazwy Bauerhufen, czyli w wolnym tłumaczeniu chłopskie włóki. Polską nazwę wprowadzono urzędowo w 1948 roku. W średniowieczu osada nazywała się Borowo, prawdopodobnie od otaczających ją borów.

Aktualizacja: 14 października 2026