Ogród Botaniczny w Niegoszczy: dwa hektary, pięć tysięcy roślin i spokojne popołudnie z dala od plaży

Ogród botaniczny na wsi pod Mielnem

Niegoszcz to niewielka wieś w gminie Mielno, około 16 km na północny zachód od Koszalina. Nie leży nad samym morzem: od brzegu dzieli ją kilka kilometrów pól i zabudowy Chłop i Sarbinowa. Za to właśnie tu, pod adresem Niegoszcz 25A, powstał ogród botaniczny, wpisany do oficjalnego wykazu ogrodów botanicznych w Polsce prowadzonego przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska. Prowadzi go mieleńska Fundacja Regnum vegetabile, działająca od 2016 roku, której celem jest wspieranie kolekcji roślin i edukacja z zakresu ogrodnictwa, botaniki i ekologii.

Na tle wielkich ogrodów uniwersyteckich w Warszawie, Krakowie czy Wrocławiu ogród w Niegoszczy jest maleńki. Ma niewiele ponad dwa hektary i trzeba go traktować jak kameralny ogród kolekcjonerski, nie jak park, po którym spaceruje się cały dzień. Twórcy podkreślają jednak, że na tak małej powierzchni zebrali około pięciu tysięcy gatunków i odmian roślin dzikich, ozdobnych i użytkowych. Dla miłośników ogrodów to powód, żeby przyjechać, a dla pozostałych spokojna godzina wśród kwiatów, kilka minut jazdy od plaży.

Jak powstał ogród

Pomysł utworzenia arboretum albo ogrodu botanicznego w gminie Mielno pojawił się w latach 90. XX wieku w głowie fundatora Fundacji Regnum vegetabile. Na początku 2016 roku fundacja pozyskała działkę rolną o powierzchni 2,04 ha we wsi Niegoszcz. Przez pierwszy rok obserwowano warunki panujące na terenie: wilgotność, glebę i spływ wody, żeby dobrać rośliny do siedliska, a nie odwrotnie. Autor koncepcji zaprojektował ogród w stylu organicznym, inspirowanym nieregularnym kształtem działki, warunkami wodnymi i rzeźbą terenu.

Rok 2017 upłynął na formalnościach. 25 lipca Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska wydał pozwolenie na utworzenie i prowadzenie ogrodu botanicznego, a w kolejnych tygodniach przyszły zgody środowiskowe, decyzja lokalizacyjna i pozwolenie na budowę budynków ogrodu. Listy intencyjne o współpracy naukowej przygotowały katedry Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie i SGGW w Warszawie, a umowę o współpracy między ogrodami podpisało Nadleśnictwo Karnieszewice, które prowadzi pobliskie arboretum.

Budowa kosztowała prawie 2,5 mln zł, z czego ponad 2 mln zł pochodziło z unijnego Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego. Powstały budynek gospodarczy, szklarnia, obiekt techniczny, oczko wodne, chodniki, ścieżki spacerowe i tarasy widokowe. Inauguracja działalności odbyła się 16 listopada 2018 roku. W chwili otwarcia kolekcja liczyła około 2500 gatunków i odmian, a w kolejnych latach się podwoiła.

Trzy siedliska na jednej działce

Ogród jest zbudowany wokół różnic wilgotności. Najwyżej położona część jest najsuchsza: rosną tu rodzime gatunki znoszące okresowe susze, a także narodowa kolekcja zimowitów i kolekcja czarcich mioteł. Środkowa część ma lekko wilgotne podłoże i to tam posadzono większość roślin obcego pochodzenia oraz rodzime gatunki, które lubią takie warunki. Najniższa część jest w sezonie zalewana przy intensywnych opadach i zimą. Rosną tam gatunki przystosowane do mokrego gruntu, między innymi olsza czarna i szara oraz kosaćce syberyjskie i żółte.

Za tym układem stoi prosta myśl: zamiast walczyć z warunkami, lepiej dobrać rośliny, które w nich dobrze rosną. Główna kolekcja, zajmująca większość powierzchni, to gatunki i odmiany rodzime dla Polski i Europy, w tym typowe dla Pomorza, jak wiciokrzew pomorski. Uzupełnia ją kolekcja roślin z Azji i Ameryki Północnej, która urozmaica ogród dla zwiedzających. Ogród ma pokazać, że malowniczy zakątek można stworzyć z roślin najlepiej przystosowanych do polskiego klimatu, i przy okazji chronić ich różnorodność.

Co zobaczysz: najważniejsze kolekcje

Cebulowe wiosną: tulipany i narcyzy

Do najliczniejszych kolekcji należą rośliny cebulowe i bulwiaste, zwłaszcza tulipany i narcyzy. Wiosną, w kwietniu i maju, to one tworzą barwne plamy na rabatach, a wśród odmian są zarówno klasyczne, jak i rzadziej spotykane formy. To najlepszy moment dla osób, które przyjeżdżają nad morze w majówkę albo przed sezonem: plaże są jeszcze puste, a ogród w pełnym kwitnieniu.

Czerwiec: piwonie, irysy i róże

W czerwcu ogród przeżywa szczyt. Kwitnie wtedy kolekcja piwonii, licząca według twórców około 500 gatunków i odmian, irysy posadzone w trzech dużych łanach i historyczne odmiany róż rosnące wśród bylin. Ogród organizował w tym czasie festiwal piwonii bylinowych. Jeśli lubisz kwiaty, a urlop wypada na koniec czerwca, zaplanuj wizytę właśnie wtedy, bo to najbardziej efektowny moment w roku.

Jesień: astry i zimowity

Ogród nie kończy się z latem. Jesienią kwitną astry bylinowe, a przede wszystkim zimowity, których Narodowa Kolekcja Rodzaju Zimowit jest jedną z wizytówek ogrodu. Zimowit to roślina, która kwitnie jesienią, a liście wypuszcza dopiero wiosną. Jest silnie trujący, bo zawiera kolchicynę. Dawniej stosowano go w leczeniu dny moczanowej, a w hodowli roślin kolchicyna służy do uzyskiwania odmian o zwielokrotnionej liczbie chromosomów. Na tablicach w ogrodzie przeczytasz więcej o tej niezwykłej roślinie.

Czarcie miotły i drzewa polskie

Ciekawostką dla wtajemniczonych jest kolekcja czarcich mioteł. To zagęszczone, nienaturalnie gęste skupiska pędów, które czasem pojawiają się na drzewach iglastych i liściastych. Szkółkarze rozmnażają je, uzyskując karłowe odmiany o zbitym pokroju, popularne w małych ogrodach i na skalniakach. Obok rośnie kolekcja drzew i krzewów rodzimych, w tym odmiany ozdobne gatunków, które znasz z lasu i parku, ale w wersjach o innych kolorach liści czy kształtach korony.

Stare jabłonie, żywe altany i warzywnik

Wyjątkową częścią ogrodu jest kolekcja 54 historycznych odmian jabłoni i 8 historycznych odmian grusz. To odmiany, które kiedyś rosły w przydomowych sadach, a dziś są rzadkością w handlu. Z drzew owocowych i leśnych zbudowano też żywe altany i gabinety, czyli zielone pomieszczenia z przeplecionych gałęzi. Uzupełnieniem jest bogata kolekcja roślin jadalnych i użytkowych, w tym kilkadziesiąt gatunków i odmian mięty.

Warzywa uprawia się tu metodą bez przekopywania ziemi, z angielskiego nazywaną no dig: zamiast kopać, ściółkuje się glebę i dokłada kolejne warstwy materii organicznej. W 2021 roku założono też warzywnik w podwyższonych skrzyniach, przygotowany na potrzeby filmów edukacyjnych. Taki warzywnik jest wygodny dla osób, które nie mogą się schylać, na przykład z problemami z kręgosłupem, więc wielu odwiedzających traktuje go jako inspirację do własnego ogrodu.

Szklarnia: sukulenty i carskie pomidory

W szklarni dominują sukulenty z kolekcji twórcy ogrodu. Są tu dziesiątki gatunków agaw, haworsje, gasterie, grubosze, wilczomlecze i kaktusy w różnych kształtach i rozmiarach. Kolekcja jest udostępniana w sezonie i to dobre miejsce na deszczowy dzień, bo pod dachem można spędzić dłuższą chwilę, oglądając rośliny z bliska.

Najbardziej nietypową kolekcją w szklarni są stare odmiany pomidorów, zwłaszcza rosyjskie z końca XIX wieku, w tym tak zwane carskie pomidory, pamiętające czasy cara Mikołaja II i carycy Aleksandry. Ogród sam przyznaje, że nie wyglądają efektownie, ale są bardzo aromatyczne. To dobry przykład, że ogród botaniczny nie zajmuje się wyłącznie kwiatami: ma też chronić dawne odmiany roślin uprawnych, które mogłyby zniknąć.

Patrz, słuchaj, dotykaj, wąchaj i smakuj: edukacja i warsztaty

Motto edukacyjne ogrodu brzmi: patrz, słuchaj, dotykaj, wąchaj i smakuj. Oprócz swobodnego zwiedzania po ścieżkach ogród prowadzi praktyczne warsztaty ogrodnicze, na których uczestnicy pracują rękami, a posadzone, przesadzone albo rozmnożone rośliny mogą zabrać do domu. Tematy zależą od pory roku: produkcja rozsady warzyw, kwiatów i ziół, ratowanie roślin domowych, uprawa grzybów na drewnianych kołkach, ogrody w szkle czy komponowanie ziemi dla roślin pokojowych.

Warsztaty odbywają się w małych grupach, do dziesięciu osób, a według ogrodu najlepiej sprawdzają się grupy około czterech osób. Ogród prowadzi też kursy projektowania i urządzania ogrodów oraz zajęcia dla szkół, w tym plenerowe lekcje biologii. Oprowadzania i warsztaty prowadził pomysłodawca i twórca ogrodu, Paweł Kaźmierski. Zajęcia trzeba ustalić wcześniej, a ofertę znajdziesz na stronie Ogrodu Botanicznego w Niegoszczy.

Sezon, godziny i bilety

Ogród jest otwarty dla zwiedzających w sezonie, od 1 kwietnia do 31 października. W ostatnich latach był czynny od wtorku do niedzieli, a poniedziałek to dzień gospodarczy, kiedy pracownicy zajmują się roślinami. Wejście jest biletowane. Godziny otwarcia i ceny biletów sprawdź przed przyjazdem na stronie ogrodu albo telefonicznie, bo zmieniały się w ostatnich latach, a różne serwisy turystyczne podają nieaktualne stawki.

Na zwiedzanie wystarczy godzina, z oglądaniem szklarni i dłuższymi przystankami przy rabatach półtorej. Ogród jest mały, więc nie ma sensu planować tu całego dnia, ale dobrze łączy się z obiadem w Mielnie albo spacerem po plaży w Chłopach. Pamiętaj, że to ogród kolekcyjny: nie zrywaj kwiatów, nie wchodź na rabaty i nie zabieraj nasion ani owoców bez pytania.

Młody ogród, który wciąż rośnie

Ogród ma zaledwie kilka lat, a to widać. Drzewa posadzono po 2017 roku, więc wiele z nich to jeszcze smukłe młode okazy, a nie rozłożyste korony. Ogród jest przez to otwarty i słoneczny: z alejek widać pola i zabudowania Niegoszczy, a cienia jest niewiele. W upalny dzień weź nakrycie głowy i wodę, a najprzyjemniej zwiedza się rano albo późnym popołudniem. Z drugiej strony młody ogród ma swój urok: przyjeżdżając co kilka lat, widzisz, jak zmienia się z sezonu na sezon i jak drzewa zaczynają nadawać mu kształt.

Główne alejki są wyłożone kostką i prowadzą łagodnymi łukami między rabatami, oczkiem wodnym i kolekcjami. Przy roślinach stoją tabliczki z nazwami, więc jeśli szukasz pomysłów do własnego ogrodu, zabierz telefon albo notes i zapisuj nazwy odmian, które ci się spodobają. Wiele z nich to rośliny dobrze znoszące nadmorski klimat, wiatr i piaszczystą glebę, czyli warunki, z którymi zmagają się właściciele ogrodów na wybrzeżu.

Kiedy przyjechać, żeby zobaczyć najwięcej

Kolekcje zmieniają się w ciągu sezonu. Wiosną, w kwietniu i maju, kwitną rośliny cebulowe: tulipany i narcyzy. Czerwiec to piwonie, irysy i róże, czyli najbardziej kolorowy czas w ogrodzie. Latem dominują byliny, rośliny jadalne, warzywnik i szklarnia z sukulentami. Jesienią, we wrześniu i październiku, kwitną astry bylinowe i zimowity, a jabłonie i grusze mają owoce. Jeśli przyjeżdżasz nad morze w lipcu i sierpniu, zobaczysz ogród zielony i dojrzały, choć mniej kwiecisty niż w czerwcu.

Z dziećmi i z osobami starszymi

Dla dzieci ogród botaniczny bywa nudny, jeśli traktuje się go jak muzeum. Lepiej dać im zadanie: znaleźć kaktusa o najdziwniejszym kształcie, powąchać kilka odmian mięty i porównać ich zapachy, policzyć kolory tulipanów albo wypatrzyć jabłoń z najmniejszymi owocami. Warsztaty ogrodnicze, na których można posadzić roślinę i zabrać ją do domu, to dla starszych dzieci świetna pamiątka z wakacji.

Ogród został zaprojektowany z myślą o tym, żeby był dostępny dla jak najszerszego grona odbiorców. Ścieżki są krótkie, a teren niewielki, więc wizyta nie męczy. Przed przyjazdem z osobą na wózku zapytaj jednak w ogrodzie o rodzaj nawierzchni na alejkach i możliwość przejazdu wózkiem.

Jak dojechać z Mielna, Chłop i Sarbinowa

Ogród leży w Niegoszczy, kilka kilometrów na zachód od Mielna. Z Chłop to w linii prostej około dwóch kilometrów, z Sarbinowa trochę więcej, a z centrum Mielna kilka kilometrów na zachód. Samochodem dojedziesz w kilka minut, rowerem w kilkanaście. Z Koszalina jedzie się najpierw do Mielna, a stamtąd drogą w stronę Chłop i Sarbinowa, z której skręca się do Niegoszczy. Najbliższa stacja kolejowa jest w Koszalinie, a latem pociągi dojeżdżają też do Mielna.

Co jeszcze w okolicy

Najbliższe plaże są w Chłopach i Sarbinowie. W Chłopach wchodzisz na piasek przez wysokie wydmy obok przystani, na którą rybacy wyciągają kutry, a w Sarbinowie spacerujesz promenadą. Kilka kilometrów na wschód leży Mielno i jezioro Jamno, opisane w artykule Jezioro Jamno w Mielnie. Na wycieczkę w głąb lądu możesz pojechać na Górę Chełmską w Koszalinie, którą opisujemy w artykule Góra Chełmska w Koszalinie.

Jeśli ogród w Niegoszczy przypadnie ci do gustu, jedź też do arboretum Nadleśnictwa Karnieszewice koło Sianowa, z którym ogród współpracuje. Tam zobaczysz zupełnie inną skalę: stare, ponadstuletnie drzewa, w tym aleję daglezji sięgających 48 metrów. Opisujemy je w artykule Arboretum w Karnieszewicach.

Gdzie nocować

W samej Niegoszczy są kwatery i gospodarstwa agroturystyczne, z widokiem na pola i ciszą, której brakuje przy plaży. Oferty znajdziesz w zakładce noclegi w Niegoszczy. Jeśli wolisz mieć morze bliżej, sprawdź noclegi w Chłopach, noclegi w Sarbinowie albo noclegi w Mielnie, gdzie wybór jest największy. Opis okolicy, plaż i atrakcji znajdziesz w przewodniku Mielno: co zobaczyć.

Najczęstsze pytania

Kiedy Ogród Botaniczny w Niegoszczy jest otwarty?

Ogród jest otwarty w sezonie, od 1 kwietnia do 31 października. W ostatnich latach działał od wtorku do niedzieli, a poniedziałek był dniem gospodarczym. Aktualne godziny i ceny sprawdź na stronie ogrodu przed przyjazdem.

Kiedy w ogrodzie kwitnie najwięcej roślin?

Najbardziej efektowny jest czerwiec, gdy kwitną piwonie, irysy i róże. Wiosną dominują tulipany i narcyzy, a jesienią astry i zimowity z narodowej kolekcji tego rodzaju.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie ogrodu?

Ogród ma nieco ponad dwa hektary, więc na spokojny spacer wystarczy około godziny, a ze szklarnią i dłuższymi przystankami półtorej. Warsztaty ogrodnicze trwają dłużej i trzeba je umówić wcześniej. W czerwcu, w czasie kwitnienia piwonii, warto zarezerwować więcej czasu.

Jak daleko jest z ogrodu do morza?

Najbliższe plaże w Chłopach i Sarbinowie są około dwóch, trzech kilometrów od ogrodu. Rowerem to kilkanaście minut, samochodem kilka, a do centrum Mielna jest kilka kilometrów na wschód. Dobrym planem jest przedpołudnie w ogrodzie, a potem obiad i popołudnie na plaży w Chłopach albo w Sarbinowie, bez długiego dojazdu.

Kto prowadzi ogród botaniczny w Niegoszczy?

Ogród prowadzi Fundacja Regnum vegetabile z Mielna, działająca od 2016 roku. Ogród ma pozwolenie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z 2017 roku i figuruje w oficjalnym wykazie ogrodów botanicznych w Polsce.

Aktualizacja: 14 października 2026