Bielawskie Błota: wielkie torfowisko za Ostrowem i miejsce, z którego wolno je oglądać

Bielawskie Błota w skrócie

• Co to jest: torfowisko wysokie typu bałtyckiego, jedno z największych zachowanych w Polsce.
• Ochrona: rezerwat przyrody Bielawa o powierzchni 721,41 ha, w granicach dwóch obszarów Natura 2000 i w otulinie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.
• Położenie: na Pobrzeżu Kaszubskim, około 1,5 km na południe od Ostrowa, na terenie gmin Puck, Władysławowo i Krokowa.
• Najbliższe miejscowości: Ostrowo, Czarny Młyn, Kaczyniec, Sławoszyno, Sławoszynko i osada Ameryka.
• Zwiedzanie: na teren rezerwatu nie wolno wchodzić. Udostępniono platformę obserwacyjną od strony Ameryki.
• Najlepsza pora: wiosna i jesień, czyli przeloty żurawi i innych ptaków.

Bielawskie Błota a Karwieńskie Błota: dwie różne okolice

Nazwy łatwo pomylić. Karwieńskie Błota, czyli Karwieńskie Błoto Pierwsze i Drugie, to wsie gminy Krokowa na dawnym podmokłym terenie na zachód od Karwi, w stronę Dębek. Bielawskie Błota leżą po drugiej stronie, na południowy wschód od Ostrowa, w trójkącie między Ostrowem, Sławoszynem i Mieroszynem. Z Karwieńskich Błot jest tu kilka kilometrów, a z Karwi i Ostrowa jeszcze bliżej. Oba miejsca łączy to samo pochodzenie: torfy, które przez tysiąclecia odkładały się w podmokłych obniżeniach nadmorskiej niziny.

Różni je za to stan zachowania. Na Karwieńskich Błotach torfowisko dawno zamieniono w łąki i zabudowę, a na Bielawskich Błotach przetrwał duży kawałek dzikiego, otwartego bagna. Mimo wieloletniego wydobycia torfu na skalę przemysłową zachował on wiele walorów przyrodniczych i krajobrazowych, dlatego objęto go ochroną rezerwatową. Jeśli nocujesz w Karwieńskich Błotach albo w Karwi, wycieczka na Bielawskie Błota to dobra okazja, żeby zobaczyć, jak cała ta okolica mogła wyglądać kilkaset lat temu.

Jak powstało torfowisko wysokie

Nadmorski Park Krajobrazowy opisuje Bielawskie Błota jako kopułę torfowiska w bezodpływowym zagłębieniu terenu. Torfowisko wysokie różni się od zwykłego bagna tym, że nie zasila go woda gruntowa ani rzeka, tylko przede wszystkim deszcz i śnieg. Stałe zabagnienie powoduje niedobór tlenu, przez co obumierające rośliny, głównie mchy torfowce, rozkładają się bardzo powoli. Ich szczątki odkładają się warstwa po warstwie i tworzą torf, który z czasem unosi powierzchnię torfowiska w kształt płaskiej kopuły.

Według NPK odkładanie torfu na Bielawskich Błotach zaczęło się około 5 tysięcy lat temu, na piaszczystym podłożu. Torfowisko jest z natury płytkie: przed intensywną eksploatacją jego pokład tylko wyjątkowo przekraczał 2 metry grubości. To niewiele w porównaniu z tym, jak długo powstawało, i dobrze pokazuje, jak łatwo je zniszczyć. Metr torfu to setki lat pracy przyrody, a odwodnienie i wydobycie mogą zabrać go w ciągu kilku sezonów.

Ślady wydobycia torfu

Przez dziesięciolecia z Bielawskich Błot wydobywano torf, a sieć kanałów odwadniała torfowisko, żeby ułatwić pracę. Po wydobyciu zostały wyrobiska, z których część wypełniła się wodą i zamieniła w ciemne, dystroficzne jeziorka o brunatnej, kwaśnej wodzie. To one są dziś jednym z najbardziej malowniczych elementów krajobrazu, choć ich pochodzenie jest przemysłowe. Na skraju torfowiska widać też rowy i groble, które przypominają o dawnej gospodarce.

Trzy rezerwaty w jednym

Ochrona Bielawskich Błot ma długą historię. Najpierw, w 1977 roku, powstały tu dwa małe rezerwaty: Moroszka Bielawskiego Błota i Woskownica Bielawskiego Błota, nazwane od roślin, dla których je utworzono. W 1999 roku wojewoda pomorski utworzył rezerwat Bielawa o powierzchni 680,2 ha. W 2005 roku wszystkie trzy połączono w jeden duży rezerwat Bielawa o powierzchni 721,41 ha, obejmujący spójny fragment torfowiska.

Celem ochrony, według rozporządzenia wojewody z 2005 roku, jest zachowanie torfowiska wysokiego typu bałtyckiego z charakterystyczną roślinnością, które jest ostoją ptactwa wodno-błotnego. Nadzór nad rezerwatem sprawuje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Gdańsku, który od 2013 roku zleca też dozór terenu. Rezerwat leży w obszarach Natura 2000 Bielawskie Błota, chroniącym ptaki, oraz Bielawa i Bory Bażynowe, chroniącym siedliska, a także w otulinie Nadmorskiego Parku Krajobrazowego.

Rośliny torfowiska

Mimo wieloletniej eksploatacji na torfowisku utrzymuje się spora grupa roślin rzadkich i chronionych. Nadmorski Park Krajobrazowy wymienia między innymi woskownicę europejską, malinę moroszkę, przygiełkę brunatną, bagnicę zwyczajną, wełnianeczkę darniową, rosiczkę okrągłolistną, bażynę czarną i wrzosiec bagienny. Malina moroszka to roślina północnych torfowisk, która w Polsce występuje tylko w kilku miejscach. Ma białe kwiaty i owoce przypominające pomarańczową malinę. To od niej wziął nazwę jeden z dawnych rezerwatów.

Krajobraz tworzą jednak przede wszystkim mchy torfowce, wrzos, wrzosiec i niskie, powykręcane sosny i brzozy, które na ubogim podłożu rosną bardzo wolno. Latem i jesienią torfowisko jest rdzawe, brunatne i fioletowe od kwitnących wrzosowatych, a jeziorka odbijają niebo. Z platformy widać, jak ten krajobraz ciągnie się aż po linię lasu na horyzoncie.

Żurawie i ptaki drapieżne

Dla ornitologów Bielawskie Błota to jedno z najważniejszych miejsc na Pomorzu. NPK nazywa je ostoją ptaków wodno-błotnych o randze krajowej. W czasie wiosennych przelotów gromadzą się tu żurawie: największe wiosenne zgrupowania liczą około 800 ptaków. Gniazdują tu między innymi błotniak łąkowy, żuraw, sieweczka obrożna, łęczak, którego stanowisko lęgowe na Bielawskich Błotach należy do nielicznych w Polsce, a także uszatka błotna, lelek, lerka i gąsiorek.

Otwarta przestrzeń torfowiska jest też terenem łowieckim dla wielu ptaków drapieżnych, które gniazdują w okolicznych lasach. NPK wymienia trzmielojada, kanię czarną i rudą, bielika, błotniaka stawowego i zbożowego, jastrzębia, krogulca, myszołowa, orlika krzykliwego, pustułkę i kobuza. W czasie wiosennych migracji nad wrzosowiskami polują stada kobczyków, liczące nawet około 30 ptaków, a regularnie zalatują tu młode orły przednie. Do obserwacji przyda się dobra lornetka, a najlepiej luneta.

Dlaczego nie wolno wchodzić na torfowisko

Rezerwat Bielawa nie jest udostępniony do zwiedzania poza jednym miejscem. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gdańsku prowadzi akcję pod hasłem "nie wchodząc - chronisz" i przypomina, że warunkiem udanych obserwacji jest zachowanie ciszy i uszanowanie rezerwatu jako miejsca rozrodu i odpoczynku zwierząt. Wejście na torfowisko poza wyznaczonym miejscem narusza ustawę o ochronie przyrody, a w terenie przypominają o tym tablice.

Zakaz ma konkretne powody. Ptaki gniazdujące na ziemi, jak żuraw, błotniak łąkowy czy łęczak, porzucają gniazda, gdy ktoś regularnie przechodzi w pobliżu. Mszyste podłoże torfowiska łatwo rozdeptać, a ślady zostają na lata. NPK wymienia też pożary wśród najpoważniejszych zagrożeń: przesuszony latem torf pali się długo i trudno go ugasić. Dlatego w okolicy rezerwatu nie rozpalaj ognia i nie zostawiaj niedopałków.

Platforma obserwacyjna od strony Ameryki

Jedynym udostępnionym miejscem jest platforma obserwacyjna od strony osady Ameryka, wyznaczona zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z 31 października 2016 roku. Ameryka to niewielka osada w gminie Krokowa, na południowo-zachodnim skraju torfowiska, w pobliżu Parszkowa. Portale turystyczne nazywają to miejsce wieżą obserwacyjną Ameryka. Rowerzyści ostrzegają, że łatwo ją przegapić, bo stoi wśród drzew.

Na platformę idź z lornetką i cierpliwością. Najwięcej dzieje się rano i wieczorem, kiedy żurawie przelatują między noclegowiskiem a żerowiskami na polach. W środku dnia torfowisko bywa ciche, ale nawet wtedy widok na otwartą przestrzeń robi wrażenie. Zachowuj się cicho, nie zostawiaj śmieci i nie schodź z platformy w stronę torfowiska. Aktualne informacje o udostępnionych szlakach w rezerwatach publikuje RDOŚ w Gdańsku.

Brzegi torfowiska: Ostrowo, Czarny Młyn, Sławoszyno

Poza platformą Bielawskie Błota oglądasz z dróg publicznych i ścieżek rowerowych wokół rezerwatu. Od strony Ostrowa, Czarnego Młyna i Kaczyńca prowadzą drogi lokalne i leśne, z których widać skraj torfowiska, łąki i lasy. Blogerzy opisujący okolicę polecają dojazd od strony Mieroszyna i Czarnego Młyna, skąd blisko do jeziorek na północno-wschodnim skraju torfowiska. Pamiętaj jednak, że granicę rezerwatu oznaczają tablice i za nimi obowiązuje zakaz wstępu.

W Ostrowie warto zajrzeć do Zagrody Kaszubskiej, oddziału Muzeum Ziemi Puckiej otwartego w 2023 roku. Jedna z wystaw jest poświęcona torfowisku Bielawa, a druga pszczołom. To dobre miejsce, żeby przed wyjazdem na platformę dowiedzieć się, co właściwie zobaczysz. Godziny otwarcia sprawdź na stronie muzeum, bo poza wakacjami są krótsze.

Renaturalizacja: woda wraca na torfowisko

Największym problemem Bielawskich Błot jest przesuszenie. Sieć kanałów wykopanych w czasach wydobycia torfu do dziś odprowadza wodę, a na suchszym torfie wyrastają brzozy i sosny, które zacieniają rośliny torfowiskowe i zabierają ptakom otwarte miejsca lęgowe. Dlatego w rezerwacie prowadzi się prace renaturalizacyjne: zabiegi ochrony czynnej, które mają odwrócić skutki odwodnienia i przywrócić procesy torfotwórcze na jak największej powierzchni.

W praktyce oznacza to zasypywanie albo przegradzanie rowów, żeby woda zostawała na torfowisku, oraz usuwanie nalotów drzew i krzewów. Efekty widać powoli, bo torfowisko odbudowuje się w tempie liczonym w dziesięcioleciach. Dla odwiedzającego to kolejny powód, żeby nie wchodzić w głąb: część rezerwatu to dziś plac odbudowy przyrody.

Co zabrać na obserwację

• Lornetkę, a jeśli masz, lunetę ze statywem. Żurawie i ptaki drapieżne trzymają się zwykle kilkaset metrów od platformy.
• Atlas ptaków albo aplikację do rozpoznawania głosów. Wiele gatunków łatwiej usłyszeć niż zobaczyć.
• Ciepłą kurtkę nawet w maju: na otwartym torfowisku wieje, a o świcie bywa zimno.
• Środek na komary i kleszcze oraz buty, którym nie zaszkodzi błoto na drogach dojazdowych.
• Wodę i coś do jedzenia, bo w Ameryce i okolicznych osadach nie ma sklepów ani lokali.

Z dziećmi na Bielawskie Błota

Dla dzieci torfowisko jest ciekawe, jeśli zamienisz wizytę w poszukiwanie. Przed wyjazdem pokaż im zdjęcia żurawia, błotniaka i rosiczki, a na platformie zróbcie konkurs, kto pierwszy wypatrzy dużego ptaka nad wrzosowiskiem. Dobrze sprawdza się też opowieść o tym, jak powstaje torf: że warstwa grubości dłoni to praca mchów przez dziesiątki lat, a cały pokład torfowiska odkładał się mniej więcej od czasów, gdy w Egipcie budowano pierwsze piramidy.

Wizyta na platformie trwa krótko, więc z najmłodszymi połącz ją z Zagrodą Kaszubską w Ostrowie i wyjściem na plażę w Karwi albo Ostrowie. Pamiętaj, że na platformie trzeba być cicho, a dzieci, które nie lubią długiego czekania, szybciej się znudzą. Najlepiej przyjechać wtedy, gdy na torfowisku jest najwięcej ptaków, czyli wiosną albo jesienią, wczesnym rankiem lub pod wieczór.

Rowerem wokół torfowiska

Okolica Bielawskich Błot jest płaska, więc to dobry teren na spokojną wycieczkę rowerową. Z Karwi albo Ostrowa możesz pojechać drogami lokalnymi na południe, w stronę Czarnego Młyna i Mieroszyna, a potem na zachód do Sławoszyna i Ameryki, skąd wrócisz w stronę morza przez Karwieńskie Błota. Taka pętla ma ponad 20 km i prowadzi głównie przez pola, łąki i skraje lasów, z widokiem na torfowisko w kilku miejscach.

Wzdłuż wybrzeża biegnie trasa rowerowa R10, która przez Karwię i Jastrzębią Górę prowadzi do Władysławowa, a stamtąd na Półwysep Helski. Z trasy R10 łatwo skręcić na południe w stronę torfowiska. O całej nadmorskiej trasie piszemy w artykule Velo Baltica rowerem wzdłuż morza.

Kiedy przyjechać

Najlepsze miesiące to marzec, kwiecień i maj oraz wrzesień i październik. Wiosną żurawie gromadzą się tu w największych stadach i słychać ich klangor, a ptaki drapieżne polują nad wrzosowiskami. Jesienią torfowisko przybiera rdzawe i brunatne kolory, a na polach wokół znowu pojawiają się żurawie, które przygotowują się do odlotu. Latem jest ciszej, a w upalne dni nad torfowiskiem drga powietrze.

Zimą Bielawskie Błota są puste i surowe. Wtedy można wypatrywać ptaków drapieżnych, które zimują na otwartych terenach. Niezależnie od pory roku zabierz środek na kleszcze, bo trawy na skraju torfowiska i w okolicznych lasach są ich pełne.

Jak dojechać

Bielawskie Błota leżą między drogą wojewódzką nr 215, łączącą Karwię i Jastrzębią Górę z Władysławowem, a drogą wojewódzką nr 213 z Krokowej w stronę Pucka. Z Ostrowa do skraju torfowiska jest około 1,5 km, z Karwi i Karwieńskich Błot kilka kilometrów. Do Ameryki dojedziesz drogami lokalnymi przez Sulicice. Najwygodniej przyjechać rowerem: okolicę przecinają drogi lokalne i ścieżki rowerowe, a przy samochodzie trzeba szukać miejsca na poboczu, bo dużych parkingów tu nie ma. Nie zastawiaj wjazdów na pola i do lasu.

Gdzie nocować

Najbliżej torfowiska mieszka się w Ostrowie i Karwi, a spokojniej w Karwieńskich Błotach, gdzie wieś leży między łąkami a morzem. Aktualne oferty z mapą znajdziesz na stronie noclegi w Karwieńskich Błotach, a opis okolicy w przewodniku Karwieńskie Błota: wsie między Karwią a Dębkami. Jeśli chcesz mieć bliżej do kurortu z deptakiem, sprawdź noclegi w Karwi albo noclegi w Ostrowie.

Co jeszcze w okolicy

Na wschód od Ostrowa leży Jastrzębia Góra z najwyższym klifem okolicy i obeliskiem Gwiazda Północy, opisanym w tekście Gwiazda Północy w Jastrzębiej Górze. Spacer koroną klifu opisujemy w artykule Promenada Światowida i klif w Jastrzębiej Górze. Za Jastrzębią Górą stoi latarnia w Rozewiu z muzeum latarnictwa, o której piszemy w tekście Latarnia Rozewie i Muzeum Latarnictwa. Na zachód, w Krokowej, czeka pałac z parkiem, opisany w artykule Zamek w Krokowej.

Najczęstsze pytania

Najczęstsze pytania

Czy można wejść na Bielawskie Błota?

Nie. Teren rezerwatu Bielawa nie jest udostępniony do zwiedzania. Wyjątkiem jest platforma obserwacyjna od strony osady Ameryka, wyznaczona przez RDOŚ w Gdańsku w 2016 roku. Torfowisko można też oglądać z dróg publicznych wokół rezerwatu.

Gdzie jest wieża widokowa na Bielawskich Błotach?

Od strony osady Ameryka w gminie Krokowa, w pobliżu Parszkowa, na południowo-zachodnim skraju torfowiska. Stoi wśród drzew, więc łatwo ją przegapić.

Kiedy na Bielawskich Błotach są żurawie?

Najwięcej żurawi zatrzymuje się tu podczas przelotów, zwłaszcza wiosną, kiedy stada liczą do około 800 ptaków. Część żurawi gniazduje na torfowisku, więc w okresie lęgowym szczególnie ważne jest, żeby nie wchodzić w głąb rezerwatu.

Jak duży jest rezerwat Bielawa?

Ma 721,41 ha. Powstał w 2005 roku z połączenia trzech wcześniejszych rezerwatów: Bielawa z 1999 roku oraz Moroszka Bielawskiego Błota i Woskownica Bielawskiego Błota z 1977 roku.

Czym różnią się Bielawskie Błota od Karwieńskich Błot?

Karwieńskie Błota to dwie wsie gminy Krokowa na zachód od Karwi, na dawnym, osuszonym terenie podmokłym. Bielawskie Błota to zachowane torfowisko wysokie na południowy wschód od Ostrowa, chronione jako rezerwat Bielawa.

Aktualizacja: 14 października 2026